برادرى خاص در اسلام نخستين مؤاخات در اسلام ميان مهاجران و بعدا ميان مهاجران و انصار صورت پذيرفت . پيامبر ( ص ) چنان كه بعدا خواهد آمد ، اين پيمان را ميان مهاجران و انصار برقرار كرد و ما به آن مؤاخات خاص مىگوييم . به اين اعتبار كه ميان عده‌اى معدود صورت گرفت و گرچه از اين جهت كه ميان تمام مسلمانان آن روزگار برقرار شد ، بايد آن را مؤاخات عام ناميد . بر خلاف مؤاخات عام كه آن را توضيح خواهيم داد ، اين مؤاخات ميان مسلمانان آن روزگار و تمام مسلمانانى كه تا روز قيامت خواهند آمد برقرار شده است . رسول خدا ( ص ) با اين كار در نظر داشت اسلام را بر پايه‌اى استوار بنا گذارد كه عبارت از همان تأليف قلوب و زدودن كينه از دلها و ايجاد يارى و تعاون در كار است چرا كه ايجاد روح برادرى در ميان افراد ، يگانه عامل موفقيت در كارها و پيشرفت مردم است . برادرى عام در اسلام اسلام ميان عموم مسلمانان ، از بيگانه و نزديك و عرب و عجم و شريف و وضيع و زمامدار و عوام و مرد و زن ، كسانى كه بودند و آنها كه تا روز قيامت خواهند آمد پيمان برادرى برقرار كرد . خداوند تعالى در كتاب عزيز خود بر زبان پيامبرش كه به اين دين فرستادش ، اين پيمان را اعلان كرد و پيامبر با بانگ بلند اين آيت را بر مسلمانان خواند و آنها نيز آن را شنيدند و خواندند و در حافظه سپردند و گروه گروه يا يكايك آن آيت را برخواندند خداوند فرمود : « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُون إِخْوَةٌ » و اين آيت را با لفظ « انما » آغاز كرد كه مفيد حصر است . به مقتضاى اين آيه مسلمانى كه در دوردست‌ترين نقطهء غرب است با مسلمانى كه در دوردست‌ترين نقطهء شرق است ، برادر مىباشد . اسلام بر پايهء استوار همين برادرى و حفظ آن استوارى گرفت و قوى شد و با سست انگاشتن همين اصل تضعيف مىگردد و به قهقرا مىرود . وانگهى اسلام براى اين اخوّت حقوق و حدود و لوازمى قرار داده است ، از جمله اين كه دستور داده كه ميان متخاصمان اصلاح و آشتى برقرار كنند و در پى فرمايش بالا آورده است : « فاصلحوا بين اخويكم » و اين اصلاح را متفرع بر اين اخوت ذكر كرده و تأكيد فرموده است كه اصلاح جزو مقتضا و موجب اين برادرى است و بايد برادران در يارى دادن يكديگر بكوشند . رسول خدا ( ص ) فرموده است : برادرت را چه ظالم باشد چه مظلوم ، يارى كن . يعنى اگر ظالم بود او را از ستم كردن بازدارد و چون مظلوم بود ستم را از او دفع كند . و اين همان اخوّت راستين و شريف است ، نه اين كه برادرت را اگر چه ستمگر هم باشد و بر مظلومى ستم روا مىدارد ، همراهى كن . و نيز از آن حضرت ( ص ) نقل است كه فرمود : مسلمان برادر مسلمان است نه ظلمش مىكند و نه بر او خلل وارد مىآورد . و عرض و مال و خون مسلمان را بر ديگرى حرام فرمود و از اين كه مسلمانى با برادرش بيش از سه روز قهر كند ، نهى كرد . اين گوشه‌اى از لوازم فراوان اخوت اسلامى است . اينك تو اى خواننده گرامى به چشم خرد ببين