ابراهيم اقبال
47
فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى )
فعل امر « قراءة » در طليعه نخستين كلمات وحى و تكرار آن در آيه سوم ، اين پيوند را استحكام مىبخشد . امر به قرائت در اين سوره از نوع قرائت تعليمى است بدين منظور كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله آيات قرآن كريم را در خاطر بسپارد و از اين رهگذر رسالت الهى را براى تبليغ به بشر از ملأ اعلى دريافت كند . اين مرحله كه با تعليم قرآن كريم به نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله از سوى جبرئيل عليه السّلام تحقق يافت ، نخستين مرحله از مراحل قراءات به حساب مىآيد « 1 » . آيات ديگرى در تأييد مطلب يافت مىشود : سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى ( اعلى / 6 ) ما به زودى [ آيات خود را به وسيله سروش غيبى ] بر تو خواهيم خواند ، تا فراموش نكنى ؛ تِلْكَ آياتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ ( بقره / 252 ) اينها آيات خداست كه ما آن را به حق بر تو مىخوانيم ، و به راستى تو از جمله پيامبران هستى ؛ آل عمران / 108 و جاثيه / 6 . مرحله دوم علم قراءات ، مرحله قراءات و تعليم قرآن كريم به مسلمانان توسط نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله است . اين مرحله تقريبا همزمان با مرحله نخست انجام گرفت . آياتى از قرآن كريم ، بيانگر همين مرحله است : وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا مُبَشِّراً وَ نَذِيراً ، وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا ( اسراء 105 - 106 ) و آن [ قرآن ] را به حق فرود آورديم و به حق فرود آمد ، و تو را جز بشارت دهنده و بيمرسان نفرستاديم ، و قرآنى [ با عظمت را ] بخش بخش [ بر تو ] نازل كرديم تا آن را به آرامى بر مردم بخوانى ، و آن را به تدريج نازل كرديم ؛ وَ اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ كِتابِ رَبِّكَ . . . ( كهف / 27 ) و آنچه را كه از كتاب پروردگارت به تو وحى شده است بخوان . . . ؛ عنكبوت / 45 و اعراف / 175 . مرحله سوم ، قرائت قرآن توسط مسلمانان است . آنها پس از آن كه قرآن را از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله دريافت مىداشتند ، هم خود به قرائت آن مىپرداختند و هم عدهاى به ديگران تعليم مىدادند . آغاز اين كار با فرمان خدا و نظارت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بود : . . . فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ . . . فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ . . . ( مزمل / 20 ) . . . [ اينك ] هرچه از قرآن ميسر مىشود بخوانيد . . . پس هر چه از آن [ قرآن ] ميسر شد تلاوت كنيد . با عنايت به اينكه مزمل در ترتيب نزول ، سومين سوره است ، سابقه اين فرمان به سالهاى آغازين بعثت برمىگردد و آيه شريفهء الَّذِينَ آتَيْناهُمُ
--> ( 1 ) . فضلى ، القراءآت القرآنية ، 13 - 14 .