هباء منثورا ( ه ء ن م ) وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً ( فرقان - 23 ) واژهء هباء بمعنى ذرات بسيار ريز عبار ( و منثورا از ريشه نثر يعنى پراكنده ) است . اين غبار ريز در حال عادى ابدا به چشم نمىآيد مگر زمانى كه نور آفتاب از روزنه يا دريچه‌اى به داخل اطاق تاريكى بيفتد و اين ذرات را روشن و قابل مشاهده سازد ( و اصطلاحا به هيچ و پوچ يا حاصل عملى كه بر باد رفته باشد مىگويند ) . اين تعبير نشان مىدهد كه اعمال بىايمانان به قدرى بىارزش و بىاثر خواهد شد كه اصلا گويى عمل وجود ندارد ، هرچند ساليان دراز تلاش و كوشش كرده باشند . و كفار در آخرت از اعمال نيكى كه در اين دنيا انجام داده‌اند بهره‌اى نخواهند ديد . ( تفسير نمونه - قرآن‌پژوهى ، ص 804 - قاموس قرآن ، ذيل نثر ) هبوط ( ه ) قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً ( بقره - 38 ) به معنى پايين آمدن . و مسألهء هبوط حضرت آدم عليه السّلام يكى از مسائلى است كه در قرآن كريم طرح شده است . ( فرهنگ علم كلام ) هجرت ( ه ر ) إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ( انفال - 72 ) ترك وطن . كوچ كردن از محلى به محلى ديگر است . و در اصطلاح قرآن كوچ كردن از موطن خود كه دار الكفر بوده به جايگاه امنى كه ديندارى در آن ميسر باشد . هجرت در دستور اسلام و در تاريخ آن جايگاهى ويژه و منزلتى عظيم دارد و در تاريخ اسلام در زمان رسول اللّه دو هجرت روى داد . 1 . هجرت اولى - اولين هجرت مسلمين به امر رسول اللّه در رجب سال پنجم بعثت به‌طور مخفيانه از مكه به حبشه صورت گرفت . اينان يازده مرد و چهار زن بودند ( به نام‌هاى عبد اللّه بن مسعود ، عبد الرحمان بن عوف ، مصعب بن عمير ، عثمان بن مظعون . حاطب بن عمرو ، سهل بن بيضا ، زبير بن عوام ، عثمان و همسرش رقيه ، ابو حذيفة بن عتيبه و همسرش سهله ، ابو سلمة بن عبد الاسد و همسرش ام سلمه و عامر بن ربيعه و همسرش ليلى ) و بعد از آنان عده‌اى نيز به حبشه رفتند تا تعدادشان به 82 تن رسيد . 2 . هجرت ثانيه - دومين هجرت مسلمين ، هجرت رسول اللّه و مسلمين است كه بعد از سيزده سالى كه از بعثت آن حضرت گذشت از مكه به مدينه صورت گرفت . و در اصطلاح خاص مراد از هجرت همين هجرت به مدينه است . نوشته‌اند آن حضرت روز پنج‌شنبه اول ربيع الاول سال چهاردهم بعثت مكه را ( براى رهايى از گزند هرچه بيشتر كفار ) به قصد مدينه ترك نمود و پس از دوازده شب روز دوشنبه دوازدهم همين ماه به محلهء قبا رسيد و پس از پيوستن حضرت امير و فواطم ثلاثه به ايشان همگان وارد مدينه شدند . ( مجمع البيان ، ج 7 ، ص 147 - فرهنگنامهء حج و عمره ، دفتر دوم ، ص 112 - و . . . ) هدايت 1 . وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ( يونس 57 ) از اسامى قرآن مجيد است ( الاتقان ، ج 1 ، ص 181 ) 2 . وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ( بقره - 213 ) راهنمايى و ارائهء طريق خير و صواب است . در شرع ارائهء طريق و افاضهء قوايى باشد كه شخص