محمد يوسف حريرى

38

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

استثناء ( ا ت ) گفتن ان شاء اللّه . تسميه از آن است كه در قرآن در آيه‌اى كه به گفتن « ان شاء اللّه » امر شده لفظ « الا » كه علامت « استثناء » است آمده ( إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ ، كهف ، 24 ) و در اصطلاح قرآن نيز استثناء ( لا يَسْتَثْنُونَ - قلم 18 ) به گفتن ان شاء اللّه اطلاق شده ( دائرة المعارف فارسى ) استخاره به قرآن طلب خير و راهنمايى از قرآن مجيد است و انحائى دارد كه از جمله در مفاتيح الجنان ( حاشيه باب ششم ) مذكور است . و نوعى از استخاره به قرآن استخاره جلاله نام دارد ( نگاه كنيد به قرآن‌پژوهى ، ص 628 به بعد ) استخوان پوسيده وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ ( يس - 78 ) - و براى ما مثلى زد كه گفت اين استخوان‌هاى پوسيده را باز كه زنده مىكند ؟ از تمثيلات قرآنى است در اشاره به تمثيل مرد مشركى كه در مقام مخالفت نسبت به معاد و زنده شدن دوباره انسان‌ها آورده و خداوند متعال براى بستن دهان منكران و متعرضين معاد و آنان كه توجه به قدرت لا يتناهى خداوند در ايجاد خلقت دوباره انسان‌ها ندارد ( در ادامه ، آيه 79 ) مىفرمايد بگو آن خدايى زنده مىكند كه اول بار بدان‌ها حيات بخشيد و او به هر خلقت داناست . ( تشبيهات و تمثيلات قرآن - ص 252 ) استرجاع ( ا ت ) گفتن إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ ( تفسير ابو الفتوح ، ج 1 ، ص 362 ) استطاله ( ا ت ل ) در اصطلاح تجويد امتداد صوت است از اول كناره زبان تا آخر آن و صفت حرف « ض » است ( حلية القرآن ، ص 59 ) استشفاء به قرآن يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ شِفاءٌ لِما فِي الصُّدُورِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ( يونس - 57 ) مردى نزد پيغمبر آمد از سينه درد شكايت كرد پيغمبر اين آيه را خواند ، فرمود از قرآن استشفاء كن كه شفاى امراض سينه‌هاست . ( تاريخ نزول ، ص 63 ) استعاذه فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ ( نحل - 98 ) . سنت است كه پيش از قرائت استعاذه ( پناه‌جويى ) شود : اعوذ باللّه من الشيطان الرجيم . اعوذ باللّه من همزات الشيطان . استعيذ باللّه من الشيطان الرجيم . نتستعيذ باللّه من الشيطان الرجيم . ان اللّه هو الفتاح العليم . اعوذ باللّه بوجهه الكريم و سلطانه القديم من الشيطان الرجيم . اعوذ بك رب ان يحضرون ان اللّه هو السميع العليم . 1 . استعاده لازم - استعاذه هنگام شروع نمودن به يكى از آيات قرآنى و قبل از سورهء برائت . 2 . استعاذهء مستحب - استعاذه در نماز پيش از حمد . 3 . استعاذهء ممنوع - استعاذه ما بين دو سوره ( فروغ قرآن ، ص 75 و 76 ) استعارت قرآن ( ا ت ر ) قرآن انواع مختلفى از استعاره ( يعنى استعمال يك كلمه در مفهوم رايج و ارسال يك پيام جديد و اتخاذ يك معناى نوين از آن كلمهء مشهور ) را در بر دارد كه به اعلا درجه بلاغت و عظمت مقام آن را در زمينهء تعبيرات گوناگون آشكار مىسازد . قرآن استعاراتى دارد كه با الفاظى قليل ،