محمد يوسف حريرى

365

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

نام‌ها و صفات قرآن براى اين كتاب مقدس اسامى و اوصاف متعددى ذكر شده است . پاره‌اى از اين اوصاف و اسامى عبارتند از : كتاب ، مبين ، كريم ، كلام ، نور ، هدايت ، رحمت ، فرقان ، شفاء ، موعظه ، تبيان ، تبصره ، ذكر ، مبارك ، على ، حكمت ، حكيم ، مهيمن ، حبل اللّه ، صراط مستقيم ، قول ، فصل ، قيم ، احسن الحديث ، تنزيل ، روح ، وحى ، عربى ، بصائر ، بيان ، علم ، حق ، هدى ، نعمت ، شافى ، عجب ، تذكر ، عروة الوثقى ، صدق ، امر ، منادى ، بشرى ، مجيد ، زبور ، هادى ، عصمت ، نجوم ، بشر ، نذير ، عزيز ، بلاغ ، قصص ، مطهره ، مرفوعه ، مثانى ، نباء عظيم ، طيب و سراج . نبأ نام يكى از سوره‌هاى قرآن مجيد - سورهء نبأ نبأ العظيم ( ن ب ء ل ع ) عَمَّ يَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ ( نبأ - 1 و 2 ) در اين‌كه منظور از نبأ عظيم ( خبر بزرگ و پر اهميّت و مفيد ) چيست مفسران پاسخ‌هاى متعددى داده‌اند ، چون : قيامت ، قرآن ، اصول دين ، ولايت و امامت ( در روايات اهل بيت عليهم السلام ) . نبوت ( ن ب وّ ) أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ ( انعام - 89 ) پيامبرى . سمت پيام‌آورى از جانب خداوند . 1 . نبوت عامه - نبوت همهء پيامبران است . لزوم ارسال پيامبر و احتياج به آنان مراد است . 2 . نبوت خاصه - پيامبرى حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله كه در اسلام دومين اصل از اصول دين است . نبى ( ن ) قرآن . در پارسى قرآن را نبى ( ظاهرا از نوشتن ) يا نپى يا نوى گويند ( پژوهشى پيرامون آخرين كتاب الهى ، ج 1 ، ص 23 - دائرة المعارف فارسى ، ذيل قرآن - تاريخ قرآن ، ص 14 - برهان قاطع ) نبى ( ن ) وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ ( حج - 52 ) پيغمبر ( و جمعش نبيون و انبياء ) حامل نبأ و خبر است . آيه صريح است در اين‌كه رسول و نبى غير هم‌اند ، ولى نمىشود گفت كه نبى آن است كه امر به تبليغ نشده باشد ( يعنى از قرآن مجيد نمىشود بدست آورد كه كسى نبى باشد ولى مأمور به تبليغ نباشد ) و در بعضى از روايات آمده كه بعضى از انبياء مقام نبوت و رسالت هر دو را داشته‌اند ، چنان كه دربارهء حضرت عيسى و حضرت موسى و حضرت اسماعيل عليه السّلام در سورهء مريم ( آيات 30 و 51 و 54 ) آمده و نيز در قرآن مجيد در وصف حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله مكرر نبى و رسول آمده است . و در تفاوت رسول و نبى طبق روايات آمده : نبى در خواب مىبيند و صدا را مىشنود ولى ملك را نمىبيند . رسول در خواب مىبيند و صدا را مىشنود و ملك را آشكار مىبيند ( و با او سخن مىگويد ) . به اين ترتيب نبى آن است كه با وحى يا خواب و يا ايجاد صدا فرمان خدا به او مىرسد و به رسول وحى مىرسد و صدا را مىشنود و فرشتهء وحى پيش او مىآيد ( آنچه رسول دارد و نبى ندارد ديدن فرشتهء وحى است ) و بنقلى نيز نبى تنها بر نفس خود مبعوث مىباشد . هر رسول نبى است ولى لازم نيست هر نبى رسول باشد . ( قاموس قرآن ، ذيل نبى و رسل - و . . . ) نبى امى - امى