محمد يوسف حريرى
311
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
مىباشد ، زيرا در ذهن شنونده فايدهاى را بر جاى مىگذارد كه قبلا نبوده ( الاتقان ، ج 1 ، ص 181 و 184 - آشنايى با علوم قرآن ، ص 47 ) كلام اللّه يَسْمَعُونَ كَلامَ اللَّهِ ( بقره - 75 ) از نامهاى قرآن مجيد است ( تاريخ قرآن ، ص 32 ) كلام اللّه صامت تعبيرى است از قرآن در كلمات بعضى از محققين . كلام اللّه ناطق تعبير از عترت در كلمات بعضى از محققين ( اطيب البيان ، ص 9 ) لقب حضرت على امير المؤمنين عليه السّلام چرا كه اعلميت او به اسباب نزول و تفسير و تأويل قرآن و مسائل و مواضيع ديگر نزد فريقين محرز و مسلم بود . ( سيرى در تفسير از آغاز تا عصر تابعين ، ص 17 ) حضرت على عليه السّلام است به فرموده خودش : « انا كلام اللّه ناطق » بينات - ش 28 - ص 5 ) كلب اصحاب كهف - سگ اصحاب كهف كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ همه چيز جز ذات پاك او فانى مىشود . ( قصص - 88 ) - از مثلهاى قرآنى كه معروف است و در زبانها جارى است . ( گذرى بر قرآن - ص 98 ) كلمات فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ( بقره - 37 ) در اينكه كلماتى كه حضرت آدم عليه السّلام از پروردگار دريافت كرد و خداوند توبهء او را پذيرفت چيست متفاوت گفتهاند و از ائمهء اهل بيت نقل شده است كه آدم بر عرش ، اسمهايى بزرگ و گرامى ديد ، وقتى از آنها پرسيد ، به او خطاب رسيد : اينها اسمهاى بزرگترين و با منزلتترين مخلوقات خداست و اين اسمها « محمد ، على ، فاطمه ، حسن و حسين » بود كه آدم در پذيرش توبه و بالا رفتن مقامش بدانان توسل جست ( مجمع البيان ) كلمات اللّه ( ك ل ت لّا ) كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ( لقمان - 27 ) به نظر مىآيد موجودات و مخلوقات خداست . شايد اطلاق كلمه به مخلوق از آن جهت باشد كه مخلوقات دلالت بر وجود خدا دارند مثل دلالت كلمه بر معنايش ( قاموس قرآن ) كلمات قرآن - عدد كلمات قرآن كلمه إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ ( آل عمران - 45 ) حضرت عيسى عليه السّلام . و در هيچ موردى از آيات قرآنى بهطور خاص به كسى يا چيزى جز حضرت عيسى كلمه گفته نشده است . و دربارهء اينكه چرا آن حضرت كلمهء خداست ( گرچه مخلوق همه كلمات اللّه هستند و بهطور عام به همهء مخلوقات الهى كلمات گفته شده است ) اقوال و نظراتى است : 1 . وجودش اثر بخصوصى بود از جانب خدا كه با كلمهء « كن » آفريده شد بدون واسطهء پدر . ( إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ . آل عمران - 59 ) 2 . اين ويژگى كه در اوايل تولد شايستگى دريافت وحى الهى پيدا مىكند و در گهواره به امر