محمد يوسف حريرى

265

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

عذاب يوم عظيم 1 . فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ كانَ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ( شعراء - 189 ) يوم عظيم گاه در آيات قرآن به روزهاى سخت و وحشتناكى كه بر امت‌ها گذشته اطلاق شده آن‌چنان كه در داستان شعيب مىخوانيم ( تفسير نمونه ) 2 . إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ( شعراء - 135 ) عذاب روز قيامت . يوم عظيم به قيامت اطلاق مىشود كه از هر نظر عظمت دارد زيرا ترس‌هاى آن بزرگ است ( تفسير نمونه - مجمع البيان ) عرائس قرآن ( ع ء ) عروس‌هاى قرآن . 1 . سور مسبحات را گويند ( پژوهشى در تاريخ قرآن كريم ، ص 106 ) 2 . بعضى « حواميم » را گويند ( منهج الصادقين ، ج 8 ، ص 124 - تفسير ابو الفتوح ، ج 8 ، ص 397 ) عراقيون ( عراقيين ) ( ع ىّ ) عراقيان . شهرت قراء بصره و قراء كوفه نزد علماى تجويد . بصريان عبارتند از يعقوب و عمرو ، و كوفيون عبارتند از عاصم ، حمزه ، كسائى ، حلف . ( ريحانة الادب ) عربى إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا ( يوسف - 2 ) لفظ عربى يازده بار در قرآن مجيد ياد شده است . در هشت مورد عربى مستقيما صفت قرآن است و در دو مورد وصف لسان است و آياتى كه لسان عربى در آن ذكر شده حاكى از آن است كه قرآن به زبان عربى نازل گرديده است . در يك مورد عربى صفت حكم است ( انزلناه حكما عربيا ) و مراد از حكم عربى قرآن مجيد است . بدين ترتيب همه جا به نحو مستقيم يا غير مستقيم صفت عربيت در قرآن شريف از صفات خود قرآن است ( اعلام قرآن ) عرش هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ( توبه - 129 ) در قرآن مجيد در چند آيه براى خداوند عرش ذكر شده است چون حمل عرش خدا توسط فرشتگان ( حاقه - 17 ) يا بر عرش نشستن خداوند ( اعراف - 52 ) در مورد عرش كه بيانگر عظمت خداوند است مفسرين و محدثين و متكلمين باختلاف گفته‌اند : علم خداوند است . مالكيت و حاكميت خداوند است . هر يكى از صفات كماليهء و جلاليه خداوند است . علمى است كه انبياء را بر آن واقف نموده است . مجموعهء عالم هستى است . قلب انبيا و اوصيا و مؤمنان كامل است . از عالم غيب است و مركز دستورات عالم است و رشتهء تدبير امور جهان به آن منتهى مىشود . به زعم برخى نيز به معنى لغوى آن ( يعنى تخت ) است كه اين امر موجب تشبيه خداوند به اجسام است . ( تفسير نمونه ، ج 20 - اعتقادات ، ص 47 - قاموس قرآن - دائرة المعارف فارسى ) عرش بلقيس قالَ يا أَيُّهَا الْمَلَؤُا أَيُّكُمْ يَأْتِينِي بِعَرْشِها قَبْلَ أَنْ يَأْتُونِي مُسْلِمِينَ ( نمل - 38 ) تخت بلقيس . تخت ملكهء سبا است . قرآن مجيد بىآن‌كه نام ملكهء سبا را ببرد ( طى آيات چندى از سورهء نمل ) اشاره دارد كه تخت ملكهء سبا توسط يكى از نزديكان حضرت سليمان عليه السّلام در چشم برهم زدنى پيش آن حضرت حاضر شد . هدهد به حضرت سليمان خبر داد كه در سبا قومى خدا ناپرست ديده است كه زنى بر آنان حكومت مىكند .