محمد يوسف حريرى

266

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

حضرت هدهد را با نامه‌اى نزد ملكهء سبا فرستاد و خواستار تسليم او شد . بلقيس با هداياى بسيار نزد آن حضرت آمد ولى چون آن را در برابر ثروت حضرت ناچيز و تخت خود را قبل از حضور خود در پيشگاه حضرت سليمان عليه السّلام حاضر ديد با قوم خود ايمان آورد . عرضهء اخير آخرين بارى كه جبرئيل قرآن كريم را با رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مقابله كرد . ( مقدمه‌اى بر تاريخ قراآت قرآن كريم ، ص 73 ) عرف - سورهء عرف عرفات فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ ( بقره - 198 ) يك بار در قرآن مجيد آمده و بيابان و صحراى وسيع و مسطح و هموارى است بين مكه و طايف و اين سرزمين در مناسك حج محل وقوف حاجيان است در روز نهم ذيحجه . عروس قرآن سورهء الرحمن را گويند . ( تفسير ابو الفتوح - منهج الصادقين - الاتقان ، ج 2 ، ص 490 ) عروة الوثقى ( ع و ت ل و قا ) فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى ( بقره - 256 ) 1 . اين كلمه دو بار در قرآن مجيد ( بقره - 256 - لقمان 22 ) آمده است . در اين دو آيه ايمان به خدا و توجه به خدا توأم با نيكوكارى چنگ زدن به دستگيرهء محكم ناميده شده . گفته‌اند از باب تشبيه يك حقيقت غير قابل حس به امر محسوس است ( قاموس قرآن - مجمع البيان ) 2 . از نام‌هاى قرآن مجيد ( الاتقان ، ج 1 ، ص 183 - تاريخ قرآن ، ص 32 ) عزائم ( ع ء ) سوره‌هايى هستند كه در آنها آيهء سجدهء واجب است و آنها چهار باشند : الم ، تنزيل ، حم سجده ، النجم ، اقرأ ( فرهنگ علوم - مبادى فقه و اصول ، ص 316 ) عزائم اربع چهار سوره‌اى كه در آنها سجدهء واجب قرار دارد . عزائم السجود سوره‌هايى از قرآن مجيد كه داراى سجده واجب هستند ( فرهنگ نفيسى ) عزّت - سورهء عزت عزى ( ع زّا ) أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى أَ لَكُمُ الذَّكَرُ وَ لَهُ الْأُنْثى ( نجم - 19 و 20 و 21 ) يكى از سه بت معروف و مؤنث اعراب جاهلى . عزى مهم‌ترين بت نزد قريش شمرده مىشد و پرستش وى ميان قبايل مختلف به ويژه در ميان قبايل خزاعه ، بنى طى ، بنى شيبان و بنى غطفان معمول بود . معبد اين بت در محلى واقع ميان مكه و طايف به نام نحله بود . و به احتمالى بت عزى درختى است كه بنى غطفان خانه‌اى براى آن بنا كرده بود ( يا عزى بتى بود در يك درخت سمر ) . عزى در عربستان داراى معابد متعدد بود . در تبوك بتكده‌اى به نام بيت عزى وجود داشت و قريش دره‌اى را به نام « سقام » به عزى اختصاص مىدادند و مانند كعبه آن دره را براى وى حرم مىپنداشتند .