محمد يوسف حريرى
261
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
- به معنى يك نوع فرش اعلاى بهشتى است . اين واژه احتمالا از ايران ريشه گرفته و برخى آن را مربوط به محصولات روستاى عبقر مىدانند ( بينات - ش 7 - ص 61 و 64 ) عتاق - سور عتاق عجب ( ع ج ) إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً ( جن - 1 ) از نامهاى قرآن مجيد ( الاتقان ، ج 1 ، ص 182 - تاريخ قرآن ، ص 32 ) عجل ( ع ) وَ إِذْ واعَدْنا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَنْتُمْ ظالِمُونَ . ( بقره - 51 ) - گوسالهاى كه سامرى در غياب حضرت موسى عليه السّلام از طلا درست كرد و مردم آن را مىپرستيدند . ( گذرى بر قرآن - ص 118 ) عدد آيات قرآن تعداد آيههاى قرآن مجيد را به تفاوت ( 6000 - 6170 - 6177 - 6200 - 6204 - 6205 - 6210 - 6212 - 6214 - 6216 - 6217 - 6218 - 6219 - 6220 - 6225 - 6226 - 6236 - 6600 - 6666 ) گفتهاند . اختلاف نظر اهل تحقيق و علما و مفسران در تعداد آيات ظاهرا از آنجا سرچشمه گرفته كه در تحرير برخى از نسخههاى « مصحف امام » ميان برخى آيات فاصله يا علامتى كه دو آيه را از يكديگر جدا كند تعبيه نشده بود . از اين جهت در بعضى از سورهها ميان دو آيه وقوف به عمل نيامده بلكه يك آيه شمردهاند و اين اختلاف محاسبه چيزى را از كميت سور قرآن كم و كسر نمىكند . ( به عبارت ديگر اختلاف در نحوهء شمردن آيات است و گرنه حتى يك كلمه و يك نقطه تفاوتى وجود ندارد ) اختلاف روايات باعث پديد آمدن مكاتب مختلفى در اعداد آيات گرديد و اعدادى به نام سرزمينهاى معروف اسلامى و يا به نام اهل آن سرزمينها شهرت يافت كه عبارتند از : 1 . عدد اهل كوفه ( يا عدد كوفى ) اين عدد منسوب است به حمزه و كسايى و خلف و از آنجا كه اين عدد ( 6236 آيه ) مسند است به حضرت امير عليه السّلام آن را اصح اعداد آيات قرآن مجيد دانستهاند . 2 . عدد اهل مكه ( يا عدد مكى ) در نسبت اين عدد ( كه 6220 آيه است ) به فرد يا افراد اختلاف است . به طورى كه منسوب شده است به عبد اللّه بن كثير يا مجاهد بن جبر مكى و اسماعيل مكى . و برخى نيز گفتهاند اين عدد به كسى منسوب نيست بلكه در مصاحف اهل مكه در بالاى هر آيه 3 نقطه وجود داشت كه مشخصهء عدد اهل مكه بود . 3 . عدد اهل شام ( يا عدد شامى ) اين عدد ( كه 6226 آيه است ) منسوب است به عبد اللّه بن عامر يحصبى و به نقلى نيز منسوب است به عبد اللّه بن ذكوان . 4 . عدد اهل بصره ( يا عدد بصرى ) منسوب است به عاصم بن ابى صباح ( يا ابى عجاج جحدرى ) و ايوب بن متوكل . و اين دو در يك آيه باهم اختلاف دارند ( كه 6204 و 6205 است ) عدد بصرى از قتاده ( به تعداد 6219 ) و از عطا ( به تعداد 6177 ) و از ابن مسعود ( به تعداد 6218 ) نيز نقل شده است . 5 . عدد اهل مدينه ( يا عدد مدنى ) از اهل مدينه دوگونه عدد نقل است : عدد مدنى اول كه بنقلى منسوب به كسى نيست و به نقلى نيز منسوب است به امام حسن مجتبى عليه السّلام و عبد اللّه