محمد يوسف حريرى
247
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
صف نام يكى از سورههاى قرآن مجيد است - سورهء صف صفا - صفا و مروه صفات حروف كيفيت ايجاد و خروج حرف از مخرج آن . دانشمندان علم قرائت تعداد صفات حروف را بهطور متفاوت ( 14 - 17 - 44 و . . . ) ذكر كردهاند . اين صفات به دو دستهء اصلى و فرعى تقسيم مىشوند . 1 . صفات اصلى - يا صفات ذاتى يا صفات متضاد صفاتى هستند كه لازمهء حروف بوده و از آن جدا شدنى نيستند و صفاتى هستند كه داراى صفت ضد خود هستند و عبارتند از : جهر ( و ضد آن همس ) ، شدّه ( ضد آن رخاوه ) ، استعلا ( و ضد آن استفال ) ، اطباق ( ضد آن انفتاح ) ، اصمات ( ضد آن اذلاق ) . 2 . صفات فرعى - يا صفات عارضى يا صفات غير متضاد صفاتى هستند كه لازمهء حروف نبوده بلكه براى تلفظ بهتر و تزيين تلاوت عارض بر آنها مىشوند و بعضى از آنهايند : صفير ، قلقه ، لين ، انحراف ، تكرير ، تفشى ، استطاعه ، غنه ، نبره ، بحه ، سكون ، خفا ، خروره ، هاوى . ( حلية القرآن ، ص 45 به بعد - قرآنپژوهى ، ص 136 - فروغ قرآن ، ص 45 به بعد - فرهنگ اصطلاحات تجويد ) صفا و مروه ( ص و م و ) إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ ( بقره - 158 ) نام دو كوه است در مكه كه حاجيان ميان آن دو عمل سعى انجام مىدهند . صفا و مروه از معابد خداست و از اماكنىاند كه براى عبادت خدا تعيين گرديدهاند . ( قاموس قرآن - اعلام قرآن ) صفح جميل ( ص ) فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ ( حجر - 85 ) - از امام على بن ابيطالب ( عليه السلام ) روايتى نقل شده كه فرمودند ، مراد به صفح جميل عفو بدون عقاب است و از امام على بن موسى الرضا ( عليه السلام ) نقل شده كه عفو كردن بدون مؤاخذه و سرزنش است . ( فرهنگ لغات قرآن - ج 1 - ص 283 ) صفوة قرآن ( ص و ) حضرت امير المؤمنين عليه السّلام حروف مقطعه را صفوة قرآن مىداند . ( بينات - ش 11 - ص 32 ) صفير ( ص ) در اصطلاح تجويد صداى سوت مانندى است كه در هنگام تلفظ سه حروف : ص . س . ز ) شنيده مىشود . ( حلية القرآن ، ص 56 ) صق ( ص ) از ( - ) رموز وقف ( 16 ) صل ( ص ) از ( - ) رموز وقف ( 14 ) صلصال ( ص ) خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ ( رحمن - 14 ) اين كلمه چهار بار در قرآن مجيد ( حجر 27 و 29 و 34 - رحمن 14 ) آمده است و همه در خصوص خلقت انسان . صلصال را گل خشك گفتهاند . ( قاموس قرآن ) صلوات ( ص ل ) جمع صلوة 1 . به معنى نماز - حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ ( بقره - 238 )