محمد يوسف حريرى
240
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
- از تمثيلات قرآنى است و تمثيل كسانى است كه نعمتهاى خدا را در اختيار دارند و بهره مىبرند اما كفران نعمت مىكنند و به اين ترتيب با اعمال ناشايست خود زمينه نزول عذاب الهى را بر خود فراهم مىكنند . ( تشبيهات و تمثيلات قرآنى - ص 125 ) شىء ( ش ى ) إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ( بقره - 109 ) شىء در اصطلاح موجود ثابت متحقق در خارج است . نزد متكلمين هرچه كه روا باشد خبر دادن از او و صحيح باشد دلالت بر او و يا . . . و گفتهاند براى شىء در قرآن معانى بسيارى ذكر شده . شياطين فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ ( مريم - 68 ) جمع ( - ) شيطان . شيخ كبير وَ أَبُونا شَيْخٌ كَبِيرٌ ( قصص - 23 ) طى حوادثى كه براى حضرت موسى عليه السّلام روى مىدهد او با دختر شيخ كبير ازدواج مىكند و مسلم گرفتهاند كه پدر اين دختر حضرت شعيب عليه السّلام است . شيخ المفسرين از القاب و عناوين خاص ابن عباس به جهت معروفيتش در تفسير . ( سيرى در تفسير از آغاز تا عصر تابعين ، ص 19 ) شيطان ( ش ) الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ ( بقره - 268 ) به معنى متمرد ، كلمهايست كه به صورت مفرد هفتاد بار و به صورت جمع ( شياطين ) هيجده بار در قرآن كريم آمده است . موجودى مظهر خبث و شرارت كه موجب گمراهى و شرك و غرور و ظلم و بدبختى انسان است . حكايت عصيان شيطان در موارد متعدد از قرآن كريم نقل شده است . شيطان از اجراى امر الهى در سجده كردن بر حضرت آدم عليه السّلام امتناع كرد و از درگاه احديت رانده شد . در ملك يا جن بودن شيطان صريح آيهء 50 سورهء كهف آن است كه از نوع جن است ( إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ ) و رواياتى نقل شده كه شيطان از جن بوده و از ملائكه نبوده است و اگر در آياتى ( مثل آيهء 34 سورهء بقره ) شيطان در رديف ملائكه ذكر مىشود چنانچه ملك و جن از يك حقيقت نباشد ناچار بايد گفت شيطان از جن بوده زيرا آيه در جن بودن او صريح است . به هر حال شيطان به اغوا و اضلال انسان مىپردازد و در اين اضلال بشر ، تنها نيست . بلكه اعوان انصار دارد چنانچه در قرآن ، ( با توجه به اعراف 27 - كهف 50 - شعرا 95 ) به قبيله و ذريه و جنود و . . . او اشاره شده است . همچنين در روايات اهل بيت نيز هست . ( قاموس قرآن - و . . . ) شيطان رجيم ( ر ) فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ ( نحل - 98 ) شيطان رجيم يعنى مطرود و رانده شده است . طبق نوشتهها شيطان رانده شده است از بهشت يا آسمانها يا آنكه در وقت فرستادن او بر زمين فرشتگان او را سنگباران كردند يا سنگهاى لعنت بر او انداختند .