محمد يوسف حريرى

114

فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )

1 . جمع قرآن - به معنى حفظ قرآن كه به « جمع اول » معروف است به معنى ضبط ذهنى قرآن است ( يعنى از بر كردن و نگهدارى در صفحهء دل ) . اين كار در زمان حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله صورت گرفت و از اين‌جا به آن دسته از صحابه كه قرآن را از حفظ داشتند حفاظ قرآن يا جماع قرآن و يا جماعه مىگفتند . جماع قرآن در زمان حضرت ( كه به حفظ كردن آيات قرآن اهميت بسيارى مىدادند ) زياد بودند ولى آنان كه بيش از همه مورد تأييد هستند عبارتند از حضرت على امير المؤمنين عليه السّلام زيد ثابت ، ابن مسعود ، عثمان ، ابى بن كعب و . . . 2 . جمع قرآن - به معنى كتابت قرآن كه مرحلهء دوم جمع قرآن است يعنى ضبط و ثبت قرآن الف . در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آن حضرت عده‌اى از صحابه را به كار نگارش آيات قرآن مأمور فرمودند ( و از رواياتى استفاده مىشود كه قرآن در زمان آن حضرت با دستور و نظارت ايشان جمع آورى گرديد ) و برخى گفته‌اند كه جمع‌آورى قرآن به صورت تدوين هر سوره در يك صحيفهء جداگانه در نزد برخى صحابه تحقق پيدا كرد ( و جلدبندى نشده بود ) . ب . در زمان ابو بكر - بنا به اقوالى نگارش قرآن در يك مصحف در زمان ابو بكر صورت گرفت و به تفاوت اقوال متصدى و مباشر جمع‌آورى زيد بن ثابت ( و يا خود ابو بكر ) بود و يا اين‌كه زيد بن ثابت و عمر ( به دستور ابو بكر ) متصدى اين عمل بوده‌اند ( و اين قرآن در نزد ابو بكر و سپس نزد عمر و پس از او نزد حفصه ( دختر عمر نگهدارى مىشد ) اما طبق روايات ديگر حضرت امير المؤمنين على عليه السّلام بعد از انجام كفن و دفن رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در خانه نشست تا از قطعات مختلف قرآن را جمع‌آورى نمود . ج . در زمان عثمان - نگارش قرآن بنابر يك قرائت صورت گرفت . به دستور او زيد بن ثابت ( با تنى چند ) براى متفق ساختن مسلمانان بر يك قرائت از روى مصحف حفصه ، چند نسخه نوشت و به اين ترتيب « مصحف نمونه » نوشته شد و بقيهء مصحف‌ها را از بين بردند و ساير قرائت‌ها ممنوع گشت . ( بيان - الاتقان - پژوهشى پيرامون آخرين كتاب الهى - آشنايى با علوم قرآن - پژوهشى دربارهء قرآن و وحى - پژوهشى در تاريخ قرآن كريم - مباحثى در علوم قرآن - تاريخ قرآن ) جمعه إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى ذِكْرِ اللَّهِ ( جمعه - 9 ) 1 . نام سوره‌اىايست در قرآن مجيد - سورهء جمعه 2 . نام روز هفتم از ايام هفته در تقويم مسلمين است برخى در علت تسميهء اين روز به جمعه گفته‌اند به جهت اجتماع ناس - به جهت اجتماع مردم براى نماز جمعه - است و قبلا اين روز را عروبه مىگفتند . در فضيلت و اهميت جمعه احاديث و اخبار بسيارى رسيده است و عبادات و اعمال و آداب مخصوص از قبيل نماز جمعه ، تلاوت قرآن ، غسل جمعه و . . . به روز و شب جمعه اختصاص دارد و طبق روايت روز قيام حضرت قائم عليه السّلام روز جمعه است . جن ( ج نّ ) قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ ( جن - 1 ) 1 . نام سوره‌اى است در قرآن مجيد - سورهء جن