تفريد قرائت ( ت ) منظور اين است كه مستقلا كتابى دربارهء يك قرائت تدوين شود . ( مقدمه‌اى بر تاريخ قراءات قرآن كريم ، ص 65 ) تفسير ( ت ) وَ لا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْناكَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسِيراً ( فرقان - 33 ) در لغت به معنى توضيح و تبيين و اصطلاحا بيان و تشريح معنى و لفظ آيات قرآن است يعنى توضيح و رفع اجمال و گشودن گره‌هاى لفظى و معنايى قرآن مجيد . و پيامبر گرامى اسلام خود به عنوان اولين مفسر مسلمانان را با معانى و مداليل آيات كلام اللّه آشنا مىكرد . تفسير قرآن در ابتدا به صورت روايت و حديث بيان مىشد ولى بعدها در تدوين علوم اسلامى به صورت علمى مستقل درآمد ( و از نخستين علومى است كه در قرن اول ظهور اسلام پا به عرصهء وجود گذاشت ) و موضوع تحقيق و تلاش بسيارى از علما و مفسران قرار گرفت . بعد از شكل‌گيرى و رواج تفسير به عنوان علمى مدون ، مفسران بر اساس اطلاعات علمى و يافته‌هاى معرفتى خود در سبك‌هاى مختلف به تفسير قرآن پرداختند . به‌هرحال در اصطلاح علوم قرآنى چندين تعريف براى تفسير به دست داده‌اند ، از جمله اين‌كه علم فهم قرآن است . تفهيم مراد اللّه تعالى از قرآن است در حد مستطاع بشر ( علمى كه در آن از احوال الفاظ كلام خدا از نظر چگونگى و دلالت آنها بر مراد خداوند به قدر طاقت و توان بشر بحث مىكند ) علمى است كه حقيقت معانى قرآن را به مقتضاى قواعد لغوى و نحوى و بلاغى عرب بيان مىكند و در مورد مفردات و تركيبات و معانى آنها و اسباب نزول و ترتيب نزول و توضيح اشارات و مجملات و تميز ناسخات و منسوخات و محكمات و متشابهات از يكديگر و تفصيل تعريضات و قصص و حكايات آن بحث مىنمايد . در تفسير ( كه روشن ساختن مفهوم آيات قرآن مجيد و واضح كردن منظور خداست از آن آيات ) نبايد به مدارك ظنى و غيرقابل اطمينان تكيه و استناد نمود بلكه بايد دلايلى را به كار برد كه عقلا و يا شرعا حجيت آنها مسلم است ( تاريخ علوم قرآن ، ص 139 و 140 - سيرى در قرآن از آغاز تا عصر تابعين ، ص 57 و 27 - بيان ، ص 518 - قرآن‌پژوهى ص 47 و 141 - روزنامه اطلاعات ، 29 / 10 / 75 ، ص 7 - و . . . ) تفسير اثرى ( ا ث ) - تفسير روايى تفسير اجتهادى در آن اعتماد و استناد بر عقل و كتاب و سنت مىشود . ( بينات - ش 18 - ص 43 ) تفسير ارشادى ( ا ) يا تفسير به اشاره عبارت است از تأويل آيات قرآنى بر غير معانى ظاهرى الف - برخى در اين مشى مدعى هستند ظاهر معانى آيات به‌طور كلى مراد نيست و تنها مفاهيم باطنى اراده شده است اين دسته كه به باطنيه معروفند داراى فرقه‌هاى مختلفى ( چون قرامطه ، اسماعيليه ، حرميه ، بابكيه و محمره ) هستند . ب . برخى از طرفداران تفسير ارشادى مىگويند نصوص قرآنى بر همان معانى ظاهرى دلالت دارد و در عين حال در آن اشارات خفيه‌اى است كه تنها اهل سير و سلوك مىفهمند ( تاريخ و علوم قرآن ، ص 151 الى 157 ) تفسير به اخبار ( ا ) - تفسير روايى