منشأ و پايهء همهء اظهار نظرها و داوريها نسبت به محتواى قرآن و شيوه ارائهء آن ، قرار دهيم . چه بسا دربارهء يك نكته واحد در قرآن كريم شاهد دو اظهار نظر و دو داورى مختلف هستيم ، كه از اختلاف در تعريف و تفسير اصل وجود قرآن نشأت مىگيرد . در مباحث آتى ، آنجا كه مطرح مىكنيم ، از شروط مفسّر آن است كه داراى ذهنيّتى اسلامى بوده باشد ؛ مثالهايى براى اين گونه اختلاف نظرها و داوريهاى متفاوت خواهيم آورد . « 1 » به همين جهت ، ما به خود اجازه نمىدهيم ، داورى و اظهار نظرى را در مقام تفسير مسأله‌اى پيرامون قرآن كريم بپذيريم تنها به خاطر آن كه با خود آن مسأله همخوانى دارد ؛ پيش از هر چيز ، بايد بنگريم كه آن اظهار نظر با تعريف و تفسيرى كه به درستى از اصل قرآن كريم داريم ، همخوانى داشته باشد . قرآن كريم ، به عنوان يك پديده ، چنان كه در مباحث آتى به شرح و تفصيل آن خواهيم پرداخت ، دستاورد شخص محمّد صلّى اللّه عليه و آله نيست ؛ و اصولا يك محصول بشرى نيست . قرآن يك دستاورد الهى آسمانى است . بر اين پايه ، از پيش مىتوانيم به طور قطع ، همهء شبهاتى را كه پيرامون مكّى و مدنى بودن سور قرآن مطرح مىشوند ، باطل بدانيم ؛ زيرا ، همهء آنها ، در حقيقت ، تفسيرهايى براى پديدهء فرق ميان مكّى و مدنى هستند ، بر اساس اين كه قرآن كريم يك محصول بشرى است . به عبارت دقيق‌تر ، بايد گفت كه شبهات پيرامون مكّى و مدنى ، در حقيقت ، با شبهاتى كه پيرامون مسألهء وحى ، از ديرباز مطرح شده‌اند ، موضوعا ارتباط دارند ؛ زيرا ، با نگرش رايج داير به انكار وحى مرتبط مىشوند . با وجود اين ، براى روشن شدن حقيقت مطلب ، نيازمند آنيم كه به تفصيل به ردّ و ايراد اين شبهات كه به طور كلّى پيرامون وحى ، و به طور جزئى پيرامون مكّى و مدنى قرآن مطرح شده‌اند ، بپردازيم ، تا صحنه‌هاى فتنه‌انگيزى و بازيگرى را كه خاورشناسان در كار آورده‌اند ، بنمايانيم ، و همخوانى همهء مسايل مربوط به قرآن را با اصل وجود قرآن ، كه يك پديدهء الهى است ، بيان كنيم . بنابراين ، شبهات مطرح شده را يكايك بازگو مىكنيم ، و به گفتگو دربارهء آنها مىپردازيم ، تا بطلان همگى آنها روشن شود . آن گاه ، تفسير و تبيين صحيح فرقهاى ميان مكّى و مدنى قرآن را ارائه مىكنيم .

--> ( 1 ) به بحث « شروط مفسّر » در همين كتاب رجوع شود .