السيد محمد باقر الحكيم ( مترجم : فشاركى )

38

علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى )

اين از آيينهاى جاهليّت است ؛ آنگاه اين آيهء شريفه نازل شد و اين طرز تفكّر را از اذهان صحابه زدود و آگهى داد كه صفا و مروه از شعاير الهى هستند ، و سعى بين صفا و مروه از ساخته‌هاى جاهليّت نيست . نا آشنايى با سبب نزول اين آيه باعث شده است كه بعضى از مفسّران به فهم نادرستى از اين آيه برسند . اينان به آهنگ بيان آيه ، كه نفى گناه است نه تصريح به وجوب ، استناد كرده‌اند و همين آهنگ بيان را دليل بر آن گرفته‌اند كه سعى صفا و مروه واجب نيست ، و تنها يك امر مجاز است ؛ زيرا ، اگر واجب مىبود ، سزاوار آن بود كه اين آيهء شريفه به جاى آن كه تنها به نفى گناه از اين عمل بپردازد ، وجوب آن را تصريح كند . اين مفسّران ، اگر سبب نزول آيه و هدف مشخّصى را كه آيه در جهت تحقّق بخشيدن آن نازل شده است كه عبارت از زدودن احساس گناه از اذهان صحابه بوده است - مىدانستند ، راز اين شيوهء تعبير را درمىيافتند و چرايى جهت‌گيرى بيان آيه را به سوى نفى گناه و پافشارى بر آن باز مىشناختند . چند سبب نزول ، براى يك نازلهء قرآنى و بر عكس گاه اتفاق مىافتد كه چند رويداد در عصر وحى و عهد رسالت روى مىدهد ، كه همهء آنها يك وجه مشترك دارند ، و آن وجه مشترك نزول آيه يا آياتى از قرآن را در شأن خود مىطلبد . مانند آن كه بارها به پيامبر مراجعه كنند و براى مشكل واحدى راه حل بجويند . در چنين حالتى كه هر يك از آن پرسشها ، جداگانه اقتضاى نزول پاسخ وحيانى آن پرسش را دارد ، مىگويند : اسباب نزول متعدّدند ، امّا « منزل » يا نازلهء قرآنى واحد است . از اين قبيل است ، روايتى كه مىگويد از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دو مرتبه پرسيدند : كسى كه مردى را در كنار همسرش دريابد ، چه بايد بكند ؟ اين سؤال را نخستين بار عاصم بن عدىّ ، و براى بار دوم عويمر در محضر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مطرح كردند . براى بار سوم نيز هلال بن اميّة در محضر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به همسرش نسبت رابطهء نامشروع با شريك بن سمحاء داد . اينها سببهاى متعدّد بودند كه همگى نزول وحى را در جهت توضيح موضع‌گيرى مرد در برابر همسرش ، وقتى كه از خيانت او مطّلع گردد ، خواهان بودند ؛ و مىخواستند بدانند كه آيا براى مرد جايز است به همسرش نسبت زناكارى دهد ، و بدون شاهد او را متّهم گرداند ، يا حقّ چنين كارى