را جز با وجود شاهد ندارد ؛ و اگر بدون شاهد به همسرش نسبت زنا بدهد ، آيا حدّ قذف بر او جارى مىكنند ، همانطور كه اگر ديگرى به آن زن نسبت زنا بدهد ؟ در اين ارتباط ، اين آيهء شريفه نازل شد : وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ « 1 » . ملاحظه كرديد كه بار ديگر « سبب نزول » متعّدد بود ، امّا « منزل » واحد . در حالت تعدّد سبب نزول ، گاه فاصلهء زمانى طولانى ميان يك سبب تا سبب ديگر وجود دارد . در نتيجه ، سبب اوّل عملا به نزول آيه منجر مىگردد ، آن گاه زمانى كه سبب دوم پس از مدتى پديد مىآيد ، دوباره آيه نازل مىشود ؛ و در اين گونه موارد ، هم سبب متعدّد است و هم نزول متعدّد است ؛ هر چند نازلهء قرآنى يا منزل ، در هر دو مرتبه ، واحد است . مىگويند : سورهء اخلاص از همين قبيل است ، و دو مرتبه نازل شده : مرتبهء اوّل ، در مكّه ، در پاسخ مشركان مكّه ؛ و در مرتبهء دوم ، در مدينه ، در پاسخ اهل كتاب كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله پس از مهاجرت ، همسايهء آنان شده بود . همانطور كه سبب مىتواند متعدّد باشد و منزل واحد ، همچنين ، گاه مىشود كه سبب واحد است و منزل متعدّد . از امّ سلمه روايت شده است كه به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله عرض كرد : يا رسول اللّه ، به گوشم نخورده است كه خداوند از مهاجرت زنان يادى كرده باشد ؟ اين آيهء شريفه نازل شد : فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ، فَالَّذِينَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ لَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ، ثَواباً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ، وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ « 2 » . و نيز اين آيهء شريفه نازل شد : إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ . . . « 3 » .

--> ( 1 ) نور / 6 ( 2 ) آل عمران / 195 ( 3 ) احزاب / 35