باشد . چنان كه در بحث قصّه در قرآن به آن خواهيم پرداخت . دربارهء ويژگى پنجم بخش مكّى ، نيز ناگفته پيداست كه اين ويژگى پيوندى محكم با جنبه‌هاى اعجازى و خصوصيات مرحله‌اى دعوت دارد . دوران مكّى ، مرحله‌اى است كه بايد طوق انديشه‌هاى جاهلى را از گردن جامعه بردارد ؛ و اين شيوهء تند و تيز و صاعقه آسا ، در راستاى هموارسازى دشواريها ، و خرد كردن روحيهء مخالفان و كارشكنان سرسخت ، تأثيرى تعيين‌كننده دارد . وقتى قرآن كريم در برابر عرب زبانان تحدّى مىكند كه يك سوره مانند سوره‌هاى قرآن بياورند ، ايجاز در سوره‌هاى مكّى در جهت روشنگرى اعجاز قرآنى رساتر و مؤثّرتر و دور بردتر خواهد بود . علاوه بر همهء اينها ، معركهء مكّه ، معركهء شعارها و جاسازى مفاهيم كلّى آفرينش و زندگى است ؛ لذا ايجاز در كلام و كوتاهى آيات و سوره‌ها با واقعيت و چارچوب اين معركه همخوانى بيشترى خواهد داشت ، تا وارد شدن به تفصيلات گستردهء مسايل و مطالب . به همين جهت ، در درون مرحلهء مكّى نيز ، مشاهده مىكنيم كه سوره‌هاى كوچك قرآن ، تقريبا نازله‌هاى قرآنى مرحلهء ابتدايى از مراحل مختلف مكّى را تشكيل مىدهند . اين ابعاد ، در جامعهء مدينه ديگر وجود ندارد . اسلام حاكم مقتدر جامعه مىباشد ؛ مسألهء وحى و ارتباط با آسمان ، براى همگان روشن و واضح شده است ؛ عرصهء جامعهء مدينه وضعيّت ديگرى به خود گرفته ، و شيوه و روش ديگرى را در ارائهء مطالب و بيان مسائل ايجاب مىكند . با اين بررسى و مطالعهء همه جانبه كه از ويژگيها و وجوه تمايز بخش مكّى به عمل آمد ، زمينهء توجيه ويژگيهاى بخش مدنى نيز روشن مىگردد ، كه عبارت است از ورود به تفصيلات مربوط به احكام شرعى و نظامهاى اجتماعى ، يا مجادله با اهل كتاب در باب عقايد و انحرافاتشان ؛ و شرايط حاكميّت اسلام در مدينه ، اين همه را ايجاب مىكند . همچنين ، كارزار و برابرى با موضع‌گيريهاى مشركان ، مسألهء جهاد و قتال با مشركان ، و موضع‌گيرى سياسى و اجتماعى دعوت اسلامى در برابر آنان ؛ و گزارش پديدهء نفاق در جامعهء اسلامى ، عوامل پيدايش ، و شيوه‌هاى برخورد با آن ؛ توضيح طبيعت روابط سياسى