السيد محمد باقر الحكيم ( مترجم : فشاركى )

93

علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى )

عواطف مىباشد ، و نيز پشتوانهء اصلى رسالت است كه بقا و نشو و نماى آن را تضمين مىكند . ج ) جامعهء [ مهبط آيات ] مدنى ، پيوسته با مسائل اخلاقى از طريق اجراى آنها ، با مباشرت مستقيم حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله ، در پرتو جايگاهى كه در قلّهء جامعهء اسلامى دارد ، سر و كار دارد . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله الگوى طبيعى جامعهء [ مهبط آيات ] مدنى است . [ در آن زمان ] جامعهء اسلامى تشكيل شده و اركان آن استوار گرديده است ، و آن حضرت تمامى مسائل اخلاقى را در قالب اجراى عملى در زمينهء روابط اجتماعى ارائه مىفرمايد ؛ و با اين ترتيب ، ديگر ، جامعهء [ مهبط آيات ] مدنى به اندازهء جامعهء [ مهبط آيات ] مكّى ، نيازمند تأكيد بر مفاهيم اخلاقى نيست ؛ به عكس جامعهء مكّى ، كه مسلمانان در آن جامعه همواره تحت فشار بودند ، و جامعه بر اجراى اخلاق جاهليّت سخت اصرار مىورزيد ، و طبعا ، نيازمند تأكيد فراوان بر مبانى و مفاهيم اخلاق اسلامى بود . دربارهء ويژگى چهارم بخش مكّى ، گفتنى است كه داستانهاى قرآنى ، از نظر موضوعى ، بيشتر مسايل و جوانبى را كه مورد توجه و عنايت رسالت اسلام و دعوت قرآن كريم است ، در بر مىگيرند ؛ اعتقاد به خداوند يكتا ، عالم غيب ، وحى ، اخلاق ، حشر و نشر ، كيفر و پاداش ، و . . . ؛ علاوه بر اين ، با زبان حوادث تاريخى گذشته ، مراحل متعدّد دعوت و درگيريهاى مختلف آن ، و قوانين اجتماعى و تاريخى را كه در پيشبرد دعوت اثر مىگذارند ، و دستاوردهاى آن را تحت تأثير قرار مىدهند ، و سرنوشتى را كه دشمنان و مخالفان دعوت ، ناگزير به آن گرفتار مىآيند ، به روشنى تصوير مىكنند . همهء اين موارد با اوضاع و شرايطى كه دعوت و رسالت اسلام ، در مكّه ، در آن به سر مىبرد ، ارتباطى تنگاتنگ و در تحوّل بخشيدن به اوضاع مكّه ، به نفع دعوت و اهداف اساسى آن ، تأثيرى بسزا دارند . از اين گذشته ، قصّه در قرآن ، يكى از عوامل تعيين كننده در اعجاز قرآن بوده ، و يكى از دلايل پيوند قرآن با آسمان است ، چنان كه خواهيم ديد . با اين همه ، بخش مدنى ، يكسره قصّه را كنار ننهاده ، و با ترتيبى به آن پرداخته است كه با طبيعت دوران مدنى كه مرحلهء ديگرى از مراحل دعوت اسلام است ، همخوانى داشته