ياد كرده است ؛ « 1 » هرچند مطالب ديگرى نيز به اين داستان افزوده‌اند ، ولى در هرحال مشخص مىشود كه ابن عباس در تفسير قرآن به شعر عرب توجه داشته و آنها را مورد استشهاد قرار مىداده است . دانش ادبى ابن عباس بزرگترين وسيله‌اى بود كه مىتوانست مشكلات زبان قرآن را حل كند و با هوشيارى معناى موردنظر را از لفظ متضاد آن دريابد ، مانند لفظ « بَلاءٌ » در آيهء : وَ فِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ « 2 » ، « و در اين ، آزمايش سختى از طرف پروردگار براى شما بود » . على بن أبى طلحه مىگويد : ابن عباس گفته است : منظور از « بَلاءٌ » در آيهء شريفه « نعمت » است . « 3 » او معناى يك لفظ را در تمام قرآن جستجو مىكرد . ضحاك از ابن عباس روايت كرده كه وى دربارهء آيهء : فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ ، « 4 » گفته است : واژهء « رجز » در همهء قرآن به معناى عذاب است . « 5 » و در آيهء : فَذَبَحُوها وَ ما كادُوا يَفْعَلُونَ « 6 » ، « گاو را سر بريدند ؛ امّا نمىخواستند اين كار را انجام دهند » . مىگويد : يعنى مىخواستند انجام ندهند و آنچه دربارهء نكشتن گاو اراده كرده بودند ، تحقّق نيافت ، و هر جا در قرآن « كاد » يا « كادوا » يا « لو » باشد ، بدين معناست كه آن كار انجام نمىشود ، مانند آيهء : أَكادُ أُخْفِيها « 7 » ، « مىخواهم آن را پنهان سازم » . « 8 » ابن عباس با استفاده از همين دانش لغوى بود كه توانست واژه‌هاى غريب و نامأنوس را در تمام قرآن شرح و تفسير كند . سيوطى دربارهء ابن عباس مىگويد : از او رواياتى با سند قطعى و صحيح در تفسير همه واژگان مشكل قرآن نقل شده است . « 9 » و اگر

--> ( 1 ) - الاتقان ، ج 1 ، ص 121 و ص 134 . ( 2 ) - بقره / 49 . ( 3 ) - تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 217 . ( 4 ) - بقره / 59 . ( 5 ) - همان مأخذ ، ص 242 . ( 6 ) - بقره / 71 . ( 7 ) - طه / 15 . ( 8 ) - تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 281 . ( 9 ) - الاتقان ، ج 1 ، ص 115 ، س 29 .