ابن عباس گفت : چه شده است شما را كه اين‌گونه مىانديشيد ؟ پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به هنگام دعوت يهود ، دربارهء موضوعى از آنان سؤال كرد و آنها آن را پنهان كردند و از موضوع ديگرى به حضرت خبر دادند و به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله وانمود كردند كه با اين پنهان‌كارى خود دعوت خدا را اجابت كرده‌اند . سپس ابن عباس اين آيه را خواند : وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ . . . « 1 » ، « و به خاطر بياوريد هنگامى را كه خداوند از اهل كتاب پيمان گرفت كه . . . » « 2 » ابن عباس در زمينهء ابزار تفسير قرآن تا آنجا مهارت يافته بود كه آيات مكّى و مدنى قرآن را مىشناخت و تشخيص مىداد . « 3 » ترتيب نزول همه سوره‌هاى قرآن از او نقل شده كه مىگويد : اولين سوره‌اى كه نازل شد ، اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . . . ، بوده است و پس از آن يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ ، سپس يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ، سپس تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ . . . « 4 » ، تا آخر . شأن نزول آيات را به خوبى موشكافى كرده بود ؛ به‌طورى كه مىدانست كدام آيه در سفر و يا در حضر نازل شده است . به عنوان مثال ، او مىگويد : آيهء : فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ . . . « 5 » ، « و اگر كسى بيمار بود و يا ناراحتى در سر داشت » در حديبيه نازل شده است « 6 » و آيهء : يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ . . . وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ « 7 » ، « اى مردم از پروردگارتان بترسيد كه زلزله رستاخيز امر عظيمى است . . . ولى عذاب خدا شديد است ! » ، در بين راه كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله براى شركت در غزوهء بنى مصطلق مىرفت نازل شده است . « 8 » ابن عباس مىدانست كه كدام آيه در شب و كدام آيه در روز نازل شده است . از اين‌رو مىگويد : سورهء أنعام هنگام شب در مكه نازل شده است . او بر اوّلين و آخرين آيه

--> ( 1 ) - آل عمران / 187 . ( 2 ) - تفسير طبرى ، ج 4 ، ص 138 . ( 3 ) - سيوطى ، الاتقان ، ج 1 ، ص 9 ، س 34 ، كه مجاهد از ابن عباس دربارهء تشخيص آيات مكى قرآن از مدنى سؤال مىكند . ( 4 ) - همان مأخذ ، ص 11 . ( 5 ) - بقره / 196 . ( 6 ) - همان مأخذ ، ص 19 ، س 13 . ( 7 ) - حج / 1 - 2 . ( 8 ) - همان مأخذ ، ص 20 ، س 16 .