تفسير ، يكى از راههاى رسيدن به سعادت هدف مكتب اسلام ، سعادت دنيا و آخرت مردم است و قرآن راههاى رسيدن به اين سعادت را براى آنان بيان كرده و رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله نيز آن را در گفتار و كردارش روشن ساخته است و تفسير به عنوان يكى از وسايل در اين راه مطرح بوده است كه معلّم اوّل اسلام يعنى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله به بهترين وجه آن را به كار گرفت و چون مشيّت خداوند اين بود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله رسالت پروردگار را به پايان برساند و به رفيق اعلى بپيوندد ، پس از رحلت آن حضرت ، شاگردان او يعنى صحابه ، به انتشار مكتب و آموزه‌هاى ارزشمندش پرداختند ؛ با اين تفاوت كه روش آنان در تفسير ، روشى كاربردى بوده است . چه ، مسائل اسلام در آغاز ، صحابه را به خود سرگرم ساخته بود و در آن هنگام كه آفتاب درخشندهء اسلام برآمد ، آنان شاهد وقايع و رويدادها بودند . صحابه ، به يارى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مىپرداختند و از گفتار و رفتارش پيروى مىكردند و چون او چشم از جهان فروبست ، برخى از صحابه در شهرها پراكنده شدند و برخى كارهاى خلافت را برعهده گرفتند . آنان عملا به اجراى احكام اسلام سرگرم شدند و از قرآن يا حديث بهره مىگرفتند و در صورتى كه حكم موضوعى خاص را نمىتوانستند از قرآن يا احاديث استنباط كنند ، به رأى خود عمل مىكردند و يا از شورا و نظر جمعى يارى مىطلبيدند . بنابراين ، صحابه ، به جز تفسير كاربردى ، فرصت چندانى نداشتند تا با شيوه‌اى ديگر به تفسير قرآن بپردازند . ليكن نوجوانى فراخ‌انديش ، هنگامى كه به درجه‌اى از رشد عقلى دست يافت ، پرتو درخشان اسلام ، قرآن و حديث و حوادثى چون نبرد ميان شرك و توحيد ، پيروزى ياران اندك رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و شكست جبهه انبوه شرك ، او را شگفت