زده كرد . وقتى به سن بلوغ رسيد كه اسلام در شبه جزيرهء عربستان گسترش مىيافت و از حالت ناتوانى و پراكندگى و هرج‌ومرج خارج مىشد تا آن‌جا كه تاج‌وتخت دو امپراتور بزرگ جهان ؛ يعنى ايران و روم را زير پا گذاشت ، دلهاى تيره شده از قساوت و خشونت جاهليت ، صاف و خالص گشت و سپاه مسلمانان با شتاب ، شرق و غرب جهان را در نورديد و هركجا را كه فتح مىكرد پرتو اسلام را در آن‌جا مىگستراند . البته نبايد از ياد ببريم كه اين جوان يعنى « ابن عباس » با قهرمان اين حوادث يعنى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله رابطه خويشاوندى داشت و ميدان وقوع اين رويدادهاى بزرگ جولانگاه اين جوان بود . هنگام رحلت رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله هفده سال از عمر ابن عباس مىگذشت . « 1 » او در آن زمان به آموختن قرآن روى آورد و از ابعاد گوناگون به بررسى قرآن پرداخت و به حق در ميان نسل معاصر خود و نسلهاى بعدى تا به امروز يگانهء روزگار به شمار مىرود ، زيرا او نمايانگر نياز نسل دوران خود به اسباب و وسايلى بود كه با كمك آنها قادر به فهم قرآن و متشابهات آن باشند ، و از آن‌جا كه اين نسل از دوران انقلاب دور شده بودند ، ابن عباس نخستين جوينده از اين منظر به شمار مىرفت . هنگامى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله از دنيا رفت و مسلمانان را در ماتم و اندوه فروبرد ، ابن عباس رهسپار مدينه - جايگاه دليران و قهرمانان اسلام - شد . عكرمه از ابن عباس نقل مىكند كه گفت : چون رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله به جوار حق شتافت ، به مردى از انصار گفتم : اكنون بايد پرسشهاى خود را از اصحاب رسول اللّه كه تعدادشان هم زياد است بپرسيم . آن مرد گفت : شگفتا . آيا تو مردم را نيازمند خود مىبينى ؟ اين را گفت و از من جدا شد ، ولى من خود مصمّم بودم كه از اصحاب سؤال كنم و هرگاه مىشنيدم كسى حديثى را نقل كرده به خانه او مىرفتم . . . ابن عباس در ادامه مىگويد : گاهى جلو خانهء وى رداى خود را زير سر

--> ( 1 ) - ابن حجر در الإصابة ، ج 2 ، ص 802 مىگويد : ابن عباس سه سال و به قولى پنج سال قبل از هجرت متولد شد و قول اول معتبرتر و به آنچه در صحيحين آمده نزديك‌تر است . در كتاب الاستيعاب فى معرفة الأصحاب ، ج 1 ، ص 383 چنين آمده : صحيح‌ترين روايت اين است كه وقتى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله رحلت فرمود ، ابن عباس نوجوانى سيزده ساله بود .