3 - البحر الوجيز ، ابن عطيه ( ف . 542 ق ) - روايى 4 - البحر المحيط ، ابو حيان اندلسى ( ف . 574 ق ) - ادبى 5 - الوجيز فى تفسير القرآن ، على محمّد على دخيل - تربيتى 6 - التحرير و التنوير ، محمّد طاهر ، عاشور ( ف . 1393 ق ) - اجتماعى كتابى كه هم اينك با عنوان شيوه‌هاى تفسير قرآن كريم فراروى شما قرار دارد ، كتابى است تحقيقى و ادبى كه شيوه‌هاى تفسيرى را از دوران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله تا پايان قرن سوم هجرى بررسى و نقد مىكند . نويسندهء كتاب « مناهج فى التفسير » ، دكتر مصطفى صاوى جوينى ، استاديار پژوهشهاى اسلامى و بلاغى در دانشگاه عين شمس در قاهره ، از شيوهء ابن عباس در قرن نخست و شيوه‌هاى فراء ، ابو عبيده ، جاحظ و طبرى در قرنهاى دوم و سوم ياد مىكند و به مقايسهء اين شيوه‌ها مىپردازد و معلوم مىكند كه هركدام از آنان در فهم و تفسير آيات قرآن چه شيوه‌اى داشته و از كدام منبع سود مىجسته‌اند . او براى اثبات و تعيين شيوهء هركدام از اين مفسران به متونى استناد مىجويد كه از آنان بر جاى مانده است . و بدين ترتيب ، در زمينهء شيوه‌هاى تفسير ، كارى ارزشمند ارائه مىدهد . با توجّه به اين‌كه نويسندهء محترم در اين كتاب به متون برجسته و پيچيدهء ادبى همچون متون الحيوان و البيان و التبيين اثر اديب پرآوازهء عربى ، جاحظ و نيز به اشعار عربى دوران جاهليت استشهاد جسته ، برگرداندن اين كتاب به فارسى كارى بسيار دشوار بود . امّا باوجود اين ، بر آن شديم كه اين كار را انجام دهيم تا از يك سو ، در شناساندن مفاهيم سخن خدا به شيفتگان آن كمك كنيم . و از سوى ديگر ، به يك كار ارزشمند علمى ارج بگذاريم . در پايان ، از هيئت مديرهء محترم بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى ، نيز از اداره انتشارات بنياد كه در به سامان رساندن اين اثر ما را يارى داده‌اند و به ويژه از همكاران فاضل و ارجمند آقايان اصغر ارشاد سرابى و سيد ابو القاسم موسوى كه ويرايش ادبى و نمونه‌خوانى دقيق آن را برعهده داشته‌اند ، سپاسگزاريم . و من اللّه التوفيق موسى دانش - حبيب روحانى مشهد مقدس - بهار 1384