مىگويانند . چون در آغاز آيهء 7 خدا يهوديان را مسئول تحريف وحيهاى قرآنى مىشمرد ، مقاتل به اين انديشه مىرسد كه كسانى هم كه ، به‌عكس ، به آيات ايمان مىآورند و شهادت مىدهند كه خدايى جز او نيست ، يهودىاند . در نتيجه مىگويد : « راسخان در علم كسانىاند كه تورات را مطالعه كرده‌اند ، يعنى عبد اللّه بن سلام « 42 » و ياران اهل تورات او كه ايمان آوردند . » همچنين مىگويد : « اولواالعلم يا صاحبان دانش تورات ، يعنى ابن سلام و يارانش ، شهادت مىدهند كه خدايى جز او نيست . » براى اينكه دريابيم كه تفسير مقاتل تا چه اندازه اهميت اعتقادى اين دو آيه را محدود مىكند كافى است به ياد آوريم كه هم متكلمان و هم صوفيان در تأييد علوّ علم دين و فضيلت « صاحبان دانش » بر عامّهء مؤمنان به اين دو آيه استناد مىكنند . تفسير آنان از اين آيات ، با الهام از سوابق اعتقادى و بدون مراجعه به « اسباب النزول » يا زمينهء تاريخى ، در عالم تجريد و با توجه به تجربهء درونى كه از داده‌هاى قرآنى در مىگذرد ، بسط مىيابد . مثلا سهل تسترى مىگويد : « راسخان در علم كسانىاند كه سه علم بر آنها مكشوف شده‌است كه عبارت است از علوم « ربّانيّون » و « نورانيّون » و « ذاتيّون » . « 43 » مقصود از آنها كسانى است كه خدا را به عنوان پروردگار يا به عنوان نور ، يا در ذات او مىشناسند . واسطى از اين نيز فراتر مىرود و مىگويد : « اينان كسانىاند كه روحشان راسخ در « غيب‌الغيب » و « سرّالسّرّ » است . . . و سپس به علم متكلّم شده‌اند . » « 44 » و امّا همين سهل « اولواالعلم » يا صاحبان دانش را ذرّاتى مىداند كه در ازل به پرسش أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ خدا پاسخ « بلى » دادند . « 45 » روش تاريخيى كه مقاتل در تفسير اين آيات به كار مىبرد او را از اين گونه تفكّرات باز مىدارد زيرا ، به حكم آنكه او قرآن را در افق تاريخى مىخواند ، آنچه توجّه او را به خود جلب مىكند ، نه اهمّيّت اعتقادى يا انتزاعى آيه ، بلكه واقعهء انضمامى يا شخصيتهاى تاريخيى است كه او تمام همّ خود را مصروف آنها مىكند و معنى آيه را از آنها مىگيرد . اين روش البته در سطح دوّم قرائت قرآن به كار مىرود كه مقاتل در آن فهم متن را از طريق جاى دادن آن در زندگى روزانهء پيغمبر ( ص ) و اصحاب او جستجو مىكند . ولى سطح سوّمى از قرائت ، يعنى نحوهء سوّمى در بررسى قرآن ، هست كه مقاتل به يارى آن حلقهء تنگ ترجمهء لفظى يا مراجعه به زمينهء تاريخى را مىشكند تا به حوزهء تفسيريى دست يابد كه ذهن در آن آزادتر است .

--> ( 42 ) . عبدالله بن سلام « در روايات اسلامى نمايندهء نوعى علماى شريعت يهود است كه بيشترين احترام را براى حقيقت قائل بودند و اعتراف كرده بودند كه محمد ( ص ) . . . همان پيغمبرى است كه در تورات از او خبر داده شده است » ( دايرة المعارف اسلام ) . ( 43 ) . تفسير القرآن ، قاهره 1329 ه ، ص 24 . ( 44 ) . نقل از : روز بهان بقلى ، عرايس البيان ، در تفسير آيهء 7 سورهء آل عمران . ( 45 ) . تفسير القرآن ، ص 25 .