رساله‌اى از نورى و نيز آثار نفّرى بررسى خواهد شد . زبان نورى هنوز زبانى استعارى و آغشته به تذكارهاى قرآنى است ، ولى زيباترين فقرات رسالهء نورى فقراتى است كه او در آنها با مراجعه به تجربه ، استعاراتى به وجود مىآورد كه چندان فاصله‌اى با نمادهاى حقيقى ندارد . به عكس ، آثار نفّرى ما را مستقيما به قلمرو نمادها مىبرد . با اين آثار است كه زبان حقيقى تجربهء عرفانى زاده مىشود ، زبانى كه با آنچه صوفى در آن زيسته است يكى مىشود ، زبانى كه در وجدان صوفى به صورت زبانى در عين حال هم زبان خدا و هم زبان انسان بلندى مىگيرد . تحقيق ما ، به اين ترتيب ، ما را از طرحهاى اوّليّهء تفسيرى كه هنوز در جستجوى هويّت خود بود به نوع كاملى از زبان عرفانى مىبرد ؛ اين زبان در طى چهار قرن ، كه عصر شكل خاصّى از تصوّف بود و مىتوان آن را تصوّف كلاسيك ناميد ، استحاله يافته است . بايد گفت كه نويسندگانى كه ما در اين بررسى انتخاب كرده‌ايم عمدتا نويسندگانىاند كه آثارشان هنوز ناشناخته يا لااقل چاپ نشده است ، « 11 » و اين توجيه غيبت نامهاى بزرگى مانند حسن بصرى ، محاسبى ، جنيد و حلّاج است . نفّرى ، كه ما اهمّيّت بسيار به او داده‌ايم استثنايى بر اين قاعده است ، زيرا اثر او به اهتمام آربرى تصحيح و ترجمه شده است . با اين همه ، در اين مورد نيز بخت به ما يارى كرد تا متونى چاپ نشده بيابيم و شواهد خود را با افزوده‌اى ارزشمند پرمايه‌تر كنيم . ولى بايد اذعان كنيم كه معيارى كه انتخاب ما بر اساس آن صورت گرفته است لاجرم محدوديتهايى و در نتيجه نارساييهاى مهمّى در كار ما پديد مىآورد . از اين رو بايد تصريح كنيم كه اين تحقيق تنها دنباله‌اى است بر آنچه قبل از ما دربارهء عرفان اسلامى نوشته شده است . مقصود ما از اين سخن اين نيست كه خواندن اين كتاب تنها خاصّ متخصّصان است . به عكس ، مىخواهيم به اين وسيله توجّه همهء كسانى را كه اهميتى براى ماجراهاى وجدان بشرى قائل‌اند ، از فيلسوفان و متكلّمان هرگونه اعتقادى ، به اين موضوع جلب كنيم . ولى ، از همان آغاز ، تحقيق خود را به صورت تكمله‌اى بر كتابهاى استادانهء كسانى كه بر ما فضل تقدّم دارند طرح ريزى كرديم . در اينجا بايد به دو كتاب كه كتاب ما ارتباط نزديكى با آنها دارد اشاره كنم : يكى كتاب تحقيق در مبادى اصطلاحات عرفان اسلامى « 12 » لوئى ماسينيون و ديگرى كتاب درياى جان « 13 » هلموت ريتر . كتاب تحقيق كه قبل از جنگ جهانى 1914 پايان يافته بود و در سال 1922 انتشار يافت مطالعه در باب اصطلاحات صوفيه ، على الخصوص اصطلاحات حلّاج ، را وجههء همت خود

--> ( 11 ) . يا به كوشش ما در اثناى فراهم آمدن اين كتاب چاپ شده است . ( 12 ) . Essaisurles originesdulexiqu ethechniquedelam ystiquemusulmane ( 13 ) DasMeerder Seele