صورت مىگيرد : يك طبقه‌بندى از جهت الفاظ كليدى است كه در آن همهء آياتى كه اين لفظ در آنها به كار رفته است استخراج مىشود ، و طبقه‌بندى ديگر تقسيم اين آيات است بر حسب معانى مختلفى كه اين لفظ ممكن است داشته باشد . طبقه‌بندى نخست صرفا جنبهء عملى دارد و فقط مستلزم سعى حافظه است . منتها اين پرسش پيش مىآيد كه ملاك مقاتل در انتخاب الفاظ كليدى كدام است . شايد از همان زمان ابن عبّاس تهيهء چنين فهرستى از الفاظ را آغاز كرده بودند و احتمالا مقاتل آن را گرفته و كاملتر كرده است . به علاوه اين فهرست مستوفى نيست ، زيرا تنها شامل در حدود صد و سى لفظ « 6 » است كه بدون ترتيب قبلى و ضابطهء هدايت كننده‌اى در پى هم آمده است . طبقه‌بندى دوم بسيار مهمتر و هدايت‌كنندهء طبقهء اوّل است ، زيرا هدف كتاب تعيين معانى مختلفى است كه يك لفظ در قرآن دارد . اين تحقيق بدين معنى است كه ما با يك كتاب تفسيرى رو به روييم ، نه با يك « تطبيق نامه » ( concordance ) به معنى امروزى كلمه . مقاتل در اين كتاب نيز بر سر همان قرائت قرآن در سطح ترجمهء الفاظ باز مىگردد ، يعنى همان شيوه‌اى كه در تفسير كبير به كار برده است ؛ ولى اين كتاب ، در مقايسه با تفسير ، از پيشرفتى در جهت روح تأليف و تركيب كه مقاتل را به‌سوى فهم كامل متن پيش مىبرد حكايت مىكند ، فهم كاملى كه از صرف قرائت تحت اللفظى و خطّى قرآن حاصل نمىشود . البته شايسته بود كه الفاظ انتخابى مقاتل در اينجا به تفصيل مورد تحليل قرارگيرد ، ولى چون هدف ما ، پس از اين ، مطالعهء كتابى از ترمذى است كه به سراغ كتاب مقاتل مىرود و آن را عمق مىبخشد ، به ذكر چند نمونه كه هم نشان مىدهد كه روش ابداعى مقاتل چيست و هم اينكه چگونه جستجوى معنى الفاظ در اين كتاب ، در مقايسه با آنچه در تفسير كبير ديديم ، بيشتر برده‌شده‌است ، اكتفا مىكنيم . نخست به لفظ « نور » مىپردازيم كه مقاتل آن را در تفسير خود « ايمان » معنى كرده است ؛ ولى در اينجا معنى آن بسيار پيچيده‌تر مىشود ، زيرا مقاتل براى آن ده وجه متفاوت مىيابد . وجوه دهگانهء معناى « نور » از اين قرار است : - دين اسلام ، چنان كه مىفرمايد : يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ يَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ ( مىخواهند نور خدا را با دهان خود خاموش كنند و خدا جز تمام كردن نور خود نمىخواهد ، توبه ، آيهء 32 ) . - ايمان ، چنان كه مىفرمايد : يَجْعَلْ لَكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ ( خدا براى شما نورى پديد خواهد آورد

--> ( 6 ) . در نسخهء چاپى پيشگفتهء الاشباه و النّظائر ، رقم الفاظ بالغ بر صد و هشتاد و پنج است - م .