غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )

57

رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )

جنوبى كوه سلع ، نزديك مدينهء منوره پيدا كرده و تحقيقات خود را دربارهء اين نقوش ، در مقاله‌اى كه پيشتر به آن اشاره كرديم ، منتشر ساخته است و آن هفت سنگ نوشته است كه بعضى از آنها جمله‌هاى كاملى دارد و بعضى ديگر تنها چند اسم را پشت سر هم دارد ، به تعبير ( من فلان بن فلان هستم ) و نام ابوبكر و عمر ، در بسيارى از آنها تكرار شده است . به عنوان نمونه به اين متن توجه كنيد : « 1 » 1 . « امسى و اصبح عمر » 2 . « و ابوبكر يتودعان ( يتوبان ؟ يتضرعان ) » 3 . « الى اللّه من كل » 4 . « ما يكره » دكتر محمد حميد اللّه ترجيح داده است كه بيشتر اين نقوش ، به سال پنجم هجرى و به غزوهء خندق مربوط مىشود . مطلبى كه در اينجا بايد به آن اشاره كنيم ، اين است كه آقاى عبد العزيز دالى ، در رسالهء دكتراى خود كه به دانشكدهء ادبيات دانشگاه قاهره ، تحت عنوان : « البرديات العربية فى مصر : دراسة لغوية » تقديم كرده ، به مجموعه‌اى كه ( جزو همان ) آن را منتشر ساخته و در دار الكتب المصريه ، نگهدارى مىشود ، اعتماد كرده است . تاريخ اين يافته‌ها كه مورد بررسى قرار گرفته ، از قرن اوّل تا نيمهء قرن چهارم هجرى امتداد دارد و بيشتر يافته‌هاى قرن اوّل ، به ده سال اخير آن مربوط مىشود . آنها از اين نظر چندان فايده‌اى در اينجا ندارند مگر اين مطلب كه ملاحظه مىشود ، در يافته‌هاى قرن اوّل ، بعضى از كلمات ويژگيهايى دارد كه در رسم عثمانى آمده ، ولى اكنون متروك شده است ، مانند كتابت كلمهء « شىء » با الفى كه ميان شين و ياء قرار گرفته ، به اين شكل : « شاى » و مانند اثبات الف بعد از و او فعل كه محقق آن را خطايى از كاتب دانسته است و به زودى اين نمونه‌ها در جاى خود مورد بحث قرار مىدهيم . « 2 »

--> ( 1 ) صورتهاى اين نقوش ، در مقالهء دكتر محمد حميد اللّه كه به آن اشاره شد ، موجود است و نيز ، بنگريد به : ناصر نقشبندى ، منشأ الخط العربى ، ص 137 - 138 ، سهيله جبورى ، الخط العربى و تطوره فى العصور العباسية فى العراق ، بغداد ، المكتبة الاهلية ، 1962 م ، ص 32 . ( 2 ) عبد العزيز والى ، البرديات العربية فى مصر ، دراسة لغوية ، بدون تاريخ از اين كتاب ، نسخه‌اى در كتابخانهء دانشگاه قاهره ، به