غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )
56
رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )
شده ، با اينكه كاتب آن عرب است و اين مىرساند كه عربها خط نبطى را به كار مىبردند و نقش « نماره » ويژگيهاى هر دو كتابت نبطى و عربى را در خود دارد و نقش « زبد » كه تاريخ آن 512 ميلادى مىباشد ، به عربى نزديكتر است ، با اينكه بعضى از بقاياى ويژگيهاى كتابت نبطى ، در آن مشاهده مىشود و آخرين اين نقوش ، نقش « ام جمال » دوم است و با اينكه اين نقش از لحاظ تاريخ جديدترين نقوش پنجگانه است ( چون تاريخ آن به اواخر قرن ششم ميلادى بر مىگردد ) در عين حال قرائت آن ، همچنان مورد اختلاف است ، به اضافهء اينكه يك طرف اين نقش ناقص مىباشد « 1 » نوشتههاى عربى كه تاريخ آنها به قرن اوّل هجرى بر مىگردد ، به گفتهء پژوهشگران حدود بيست متن است كه بعضى از آنها سنگ نوشته و بعضى مخطوط است . « 2 » اما آن مقدار از آنها كه در دسترس تحقيق است ، تعداد محدودى مىباشد . « 3 » و بيشتر آنها به نيمهء دوم اين قرن ، مربوط است و ما در تحقيق خود دربارهء ويژگيهاى كتابت عربى ، از عهد خلافت عثمان تجاوز نخواهيم كرد . شايد مهمترين متن نوشتارى كه از اين دوره در دست است ، نقش قاهره باشد كه تاريخ 31 هجرى قمرى را دارد و آن سنگ قبر مردى است كه نامش عبد الرحمن بن خير بود و آقاى حسن محمد هوارى ، در سال 1929 ميلادى ، در مجموعهاى از سنگ قبرها پيدا كرد كه از قديمىترين قبرستانهاى قاهره و اسوان جمع آورى شده بود و در ( دار الآثار العربية ) در مصر نگهدارى مىشد و اندازهء آن 38 - 71 سانتيمتر بود . « 4 » نقش قاهره ، تنها نقش باقى مانده از اين دوره است كه در تاريخ آن هيچ گونه شكى وجود ندارد و به روشنى خوانده مىشود . دكتر محمد حميد اللّه تعدادى سنگ نوشته در قلهء
--> ( 1 ) دربارهء قرائت اين نقش و تاريخ كشف آن ، بنگريد به : ناصر نقشبندى ، منشأ الخط العربى ، ص 133 ، زاكية محمد رشدى ، مجلد 29 ، ص 39 ، دكتر رمضان عبد التواب ، ص 43 . ( 2 ) حسن محمد هوارى ، اقدم اثر اسلامى ، مقالهاى در مجلهء الهلال ، جزء دهم ، 1930 م ، ص 1181 - 1183 ، دكتر زاكيه محمد رشدى ، مجلد 29 ، ص 40 - 56 و نيز : . 15 . Abbott , p ( 3 ) ابراهيم جمعه ، دراسة فى تطور الكتابات الكوفية ، قاهره ، دار الفكر العربى ، 1969 م ، ص 127 . ( 4 ) حسن محمد هوارى ، ص 1179 ، اسرائيل و لفنسون ، ص 202 ، جواد على ، ج 7 ، ص 345 كه عكس آن در مجلهء الهلال ، ج 10 ، ص 1179 منتشر شده ، خليل يحيى نامى ، لوح 7 ، ناصر الدين اسد ، ص 30 و نيز : Abbott , p . I . III