به نظر مىرسد كه چيزى كه باعث تلف شدن اين اسناد شده است ، همان چيز ، علت مهم اندك بودن آنهاست ، به ويژه مواردى را كه در كتابت استفاده مىشد به ياد آوريم ، مانند : پوست حيوانات ، جريدهء خرما ، سنگ سفيد ، استخوان ، كاغذ و پوست نازك . در اينجا عامل ديگرى وجود دارد كه به از بين رفتن بسيارى از سنگ نوشته‌ها انجاميد و اين عامل غير از عامل آب و هواست و آن به كارگيرى مجدد قطعه‌هاى آثار قديمى ، چه منقوش و چه غير منقوش ، در بناهاى جديد مىباشد كه به صورت غير منظمى انجام مىگرفت . « 1 » اين بدان معنا نيست كه اميد پژوهشگران ، از كشف نوشته‌هاى عربى جديد كه به جاهليت و يا صدر اسلام بر مىگردد ، قطع شده است . بسيارى از پژوهشگران ، از سنگ نوشته‌هاى عربى كه در كوههاى حجاز « 2 » و اطراف جزيرة العرب « 3 » ديده‌اند ، خبر داده‌اند . اين اسناد در انتظار كسى است كه آنها را بررسى كند و منتشر سازد . « 4 » ما در بررسى ويژگيهاى كتابت نبطى ، به مجموعهء سنگ نوشته‌هايى كه استاد خليل يحيى نامى ، در تطور كتابت نبطى به كتابت عربى ، آنها را بررسى كرده است ، اعتماد خواهيم كرد ، زيرا كه آن مهمترين مجموعه‌اى است كه در اين زمينه در دست است . او 23 سنگ نوشتهء نبطى را بررسى كرده كه آخرين آنها نقش « نماره » است و تاريخ آنها از پايان قرن اوّل پيش از ميلاد تا سال 328 ميلادى كه تاريخ نقش « نماره » است ، امتداد يافته است . در مبحث پيش ، از نقوش پنجگانهء عربى كه تاريخ آنها به پيش از اسلام مربوط مىشود ، سخن گفتيم . روشن‌ترين اين نقوش پنجگانه ، نقش « حران » است كه تاريخ آن 568 ميلاد است و نقش « ام جمال » اوّل كه تاريخ آن 250 ميلادى است ، به خط نبطى نوشته

--> ( 1 ) . 13 . Abbott , p ، فى شمال عرب الجزرية ، حمد الجاسر ، چاپ اوّل ، رياض ، دار اليمامة ، 1970 م ، ص 55 . ( 2 ) 2 . M . Hamidullah : Some Arabic Inscriprion of Medinah of the Early year of Hijrah , Islamic culture . vol . 13 , N . 4 . October 1939 . p . 427 و نيز : محمد طاهر كردى ، تاريخ الخط ، ص 206 : از همين نويسنده ، تاريخ القرآن و غرائب رسمه و حكمه ، چاپ اوّل ، جده ، 1946 م ، ص 130 ، زاكيه محمد رشدى ، قسمت دوم ، مجلد 29 ، ص 31 . ( 3 ) بنگريد به : حمد الجاسر ص 61 . ( 4 ) جواد على ، السيرة النبوية ، ص 16 .