نموده است ، « 1 » به گونه‌اى كه ديگر ، مجالى براى شك در پيدايش كتابت عربى از نبطى باقى نمىگذارد و مىدانيم كه خط نبطى چند قرن پيش از آن به نوبهء خود ، از خط آرامى پيدا شده است . البته عوامل گوناگونى بر اين تطور كمك كرده است ، از جملهء آنها اين است كه نبطيان خط آرامى را كه به كار گرفتند ، خود آرامى نبودند « 2 » و عوامل ديگرى هم به آنها كمك كرده است ، مانند : ضعف يا قوت دست كاتبى كه اين نوشته‌ها را روى مواد سخت ، حكّ مىكرده است و همچنين عواملى مانند : رعايت آسانى ، سرعت در نوشتن ، يا استفاده از قلمهاى بيگانه و يا رعايت هماهنگى ميان خط و موادى كه بر آن نوشته مىشود . « 3 » اين سنگ نوشته‌هاى پنجگانه ، با وجود اينكه براى پژوهشگران ، بسيار با ارزش هستند ، در عين حال سه نقص دارند : « 4 » يك ، اندك بودن تعداد آنهاست . دوم ، دورى ميان تاريخ آنهاست كه مجال بررسى دقيق تطور آنها را سلب كرده است . سوم ، اين سنگ نوشته‌ها ، همگى در منقطهء شمالى بلاد عرب كه از علا و مداين صالح ، تا شمال حوران را در بر مىگيرد ، كشف شده ، از اين رو نقوش مزبور عراق به كار نمىآيد ، چون هيچ متن عربى در اين مكانها پيدا نشده است . البته در مورد ريشهء الفباها نمىتوان حكم قاطعى داد ، چون كسى نمىتواند ادعا كند كه دانشمندان به همهء نوشته‌هاى قديمى دست پيدا كرده‌اند ، « 5 » ولى بررسى ترتيب حروف عربى و نامهاى آنها و شكلها و صورتهاى حروف و تحولى كه در آنها به وجود آمده ، اين فرصت را به ما مىدهد كه به وضوح ، تطور كتابت عربى و اشتقاق آن از كتابت نبطى را ببينيم و مىدانيم كه كتابت نبطى ، با كتابتهاى سامى ديگر رابطهء قوى و محكمى دارد ، و در بحثهاى آينده روشن خواهد شد كه كتابت عربى ، تا چه حد ويژگيهاى كتابت سامى را به طور عام و كتابت نبطى را به شكلى خاص در خود جاى داده است .

--> ( 1 ) خليل يحيى نامى ، ص 26 - 84 . ( 2 ) . 210 . P ، Diringer . 2 ( 3 ) جواد على ، ج 7 ، ص 7 ، 193 ، 223 . ( 4 ) ناصر الدين ، اسد ، ص 31 ؛ اسرائيل و لنفسون ، ص 194 . ( 5 ) جواد على ، ج 7 . ص 69 .