است ، اما مقايسهء دو خط و بررسى ويژگيهاى آنها ، اين اعتقاد را نفى مىكند . در اينجا بيش از اين ، به خط مسند - خط قديمى جزيرة العرب - نمىپردازيم . شايد عجيب به نظر آيد اينكه گفته شود : نگارش عربى شمالى ، از خط مسند جدا نشده است ، با اينكه جنوب و شمال جزيرة العرب با هم ارتباط داشته و خط مسند ، از چند قرن پيش از ميلاد تا چند قرن پيش از آن ، تا نزديكيهاى ظهور اسلام در شمال جزيره ، منتشر بوده است ، ولى دگرگونى اوضاع در يمن ، در دورهء متاخر پيش از اسلام و طبيعت خط مسند و فروع آن و دشوارى شكلهاى اين خط ، براى ما اين بىتوجهى در شمال جزيرة العرب ، نسبت به اين خط را توجيه مىكند و علت خضوع شمال جزيره در برابر خطوط آرامى كه از اطراف سرازير مىشد ( و نوشتن با آنها ، بخصوص در قرطاس آسان بود ) « 1 » را روشن مىسازد و اى بسا اهل كتاب ، از يهود و نصارا نيز در گسترش بعضى از شاخه‌هاى خط آرامى در بلاد عربى ، نقش داشته‌اند . « 2 » بهترين روشى كه بايد در بحث از ريشه‌هاى خطوط و چگونگى تطور و جدايى آنها از يكديگر به كار گرفته شود ، همان روش مراجعه به ترتيب حروف ابجدى ، در ميان ملتهاى قديمى است كه داراى خط بودند ، و نيز پژوهش در نامهايى كه به اين حروف اطلاق مىكردند و بررسى شكلها و صورتهاى حروف « 3 » از اهميت خاصى برخوردار است . 1 . ترتيب حروف عربى الفباى عربى ، با بسيارى از الفباهاى سامى ، در ترتيب حروف مشاركت دارد . دلايلى در دست است كه عرب در عصر جاهليت و صدر اسلام ، در يادگيرى كتابت بر اساس « ابجد ، هوز ، . . . » پيش مىرفتند و عربها اين كلمات را كه حروف عربى را در نظام معينى در برگرفته ، مىشناختند و در اشعار خود ، آنها را به كار مىگرفتند و تنها تغيير مختصرى در آن داده‌اند . « 4 »

--> ( 1 ) بنگريد به : بلاشر ، ج 1 ، ص 7 ، جواد على ، ج 1 ، ص 212 . ( 2 ) جواد على ، ج 7 ، ص 55 ، 65 . ( 3 ) جواد على ، ج 7 ، ص 70 . ( 4 ) فراء ، معانى القرآن ، چاپ اوّل ، قاهره ، دار الكتب المصرية ، 1955 م ، ج 1 ، ص 369 ، ابن درستويه ، الكتاب ، بيروت ، چاپ آباء