مكه تحريم كردند ، در اين مورد سندى نوشتند و آن را در داخل كعبه قرار دادند . « 1 » همچنين ابن نديم ، از كتابى خبر مىدهد كه آن را در خزانه مأمون ديده و به خط عبد المطلب بن هشام بوده و در آن ذكرى از حق او بر فلان بن فلان حميرى آمده است . « 2 » و نيز كتب تاريخى ، به وجود كتابت ، در زمانى پيشتر ، در مكه اشاره دارند ، مثلا قصى بن كلاب به برادر مادرى خود ، به نام ( رزاح بن ربيعة بن حرام العذرى ) كه در بلنديهاى شام زندگى مىكرد ، نامه نوشت و او را به كمك خود ، در جنگى كه ميان خزاعه و بنى بكر ، در شهر مكه در گرفته بود ، دعوت كرد . « 3 » شايد آنچه كه بلاذرى ، دربارهء تعداد كاتبان در مكه و مدينه هنگام ظهور اسلام ، آورده ( با وجود اينكه اين روايت بيانگر تمام واقعيت نيست ) ، آن حقيقت تاريخى را كه در كلام ابن قتيبه و پيروان او مورد غفلت واقع شده ، روشن سازد ، كه مىگويد : « وقتى اسلام آمد ، در ميان قريش هفده نفر نوشتن بلد بودند » و درباره كتابت در مدينه مىگويد : « وقتى اسلام آمد ، در ميان آنها گروهى نوشتن مىدانستند ، آنگاه يازده نفر از آنها را نام مىبرد » « 4 » بنابراين ، وضع كتابت ، در مدينه تفاوتى با مكه نداشته است ، همان گونه كه از سخن بلاذرى روشن مىشود ، حتى واقدى ( متوفى 207 ق ) اظهار مىدارد كه بعضى از يهوديان كتابت عربى را مىدانستند و در زمانهاى پيش ، آن را به كودكان ياد مىدادند » « 5 » و به نظر مىرسد

--> ( 1 ) ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، بيروت ، دار صادر ، دار بيروت ، 1957 ، م ، ج 1 ، ص 208 و اين اولين بار نبود كه قريش چيزى را مىنوشتند و به كعبه مىآويختند ، ابن حبيب در كتاب : المنمق فى اخبار قريش ، چاپ اوّل ، حيدر آباد ، دائرة المعارف العثمانية ، 1964 م ، ص 89 ، مىگويد : « قريش پيش از اسلام نيز ، دربارهء كارى كه ميان آنها بود ، نوشتند و در داخل كعبه آويختند . » ( 2 ) ابن نديم ، الفهرست ، لايپزيك ، 1871 م ، ص 5 . ( 3 ) ابن هشام ، السيرة النبوية ، چاپ دوم ، قاهره ، مصطفى البابى الحلبى ، 1955 م ، ق 1 ، ص 118 ، ابن سعد ، ج 1 ، ص 67 ، تاريخ طبرى ، قاهره ، دار المعارف ، ج 2 ، ص 256 ولى ابن حبيب ( ص 17 ، 82 و 84 ) اين حادثه را با لفظ ( بعث ) آورده كه آن نيز احتمال نوشتن نامه را دارد . ( 4 ) بلاذرى ، فتوح البلدان ، چاپ اوّل ، قاهره ، شركة بيع الكتب العربية ، 1901 م ، ص 477 و 479 و بنگريد به : ابن عبد ربه ، العقد الفريد ، قاهره ، لجنة التاليف ، و الترجمة و النشر ، ج 4 ، ص 157 ، قلقشندى ، صبح الاعشى فى كتابة الانشاء ، قاهره ، دار الكتب العربية ، 1913 م ، ج 3 ، ص 15 ؛ طاشكبرى زاده ، مفتاح السعادة و مصباح السيادة ، چاپ اوّل ، حيدر آباد ، دائرة المعارف ، ج 1 ، ص 74 . ( 5 ) بلاذرى ، ص 479 .