غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )
11
رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )
و تفسير عام و گستردهاى براى ظواهر رسم به دست نمىدهد گذشته از اينكه همين بحثها نيز ، احيانا به شناخت درست اين ظواهر نيازمند است ، ظواهرى كه تحقيقات جديد ، در نگارشهاى قديمى ، بسيارى از اسرار آن را كشف كرده است . شايد مشهورترين تحقيق ، در تفسير ظواهر رسم كه به صورت محدودى درگذشته صورت گرفته است مربوط به ابو العباس احمد مراكشى ، معروف به ابن البناء ( 721 ق ) باشد كه در كتاب خود ، به نام « عنوان الدليل فى مرسوم التنزيل » انجام داده است . البته اساس اين كار ، تفسير ظواهر رسم بر مبناى اختلاف معانى كلمات ، مطابق سياق عبارت و با روش صوفيانه و باطنى گرايانه است و هرگز به لغت و طبيعت نگارش عربى ، نپرداخته است . شك نيست كه صحابه ، هنگامى كه قرآن را در مصحف عثمانى كتابت مىكردند ، چيزى از اين معانى كه ابو العباس مراكشى ذكر كرده ، به ذهنشان خطور نمىكرد . آنها مطابق عادتى كه در نظام كتابت داشتند مىنوشتند . اين روش ابو العباس ، در كسانى كه پس از وى به بررسى ظواهر رسم پرداختند ، تا زمان حاضر تأثير داشته است . استاد عبد الحى حسين فرماوى مدرس دانشكده اصول دين دانشگاه الازهر ، رسالهاى در مورد رسم مصحف و نقطه گذارى آن در تاريخ 10 / 2 / 1975 م به اين دانشكده تقديم كرد ، تا به درجه دكترا نايل شود . وى ضمن آن رساله ، حكم شرعى در التزام به رسم عثمانى در چاپ و نسخه بردارى مصاحف را بررسى نمود . همچنين در مبحث سوم از فصل سوم آن رساله ( 115 - 161 ) موضوع ظواهر رسم عثمانى را مورد بحث قرار داد و در بحث خود ، از آنچه كه از ابو العباس مراكشى ، در مورد تفسير و تعليل ظواهر رسم روايت شده بود ، فراتر نرفت . گذشته از اين روش نادرست در بررسى موضوع ، چيزى كه اين نوع بحثها را بىاعتبار مىكند ، اعتماد مطلق به اسناد مخطوط است كه به روايات دانشمندان پيشين ، روح تازهاى مىدهد . براى همين است كه دنبال كردن اين بحث ، بايد بر اساس يافتن راهى براى بررسى درست اين مذاهب و آراء در تفسير ظواهر رسم باشد و سعى شود كه از آراى درست