استفاده گردد و از آراى نادرست دورى گزينيم و اين وظيفه‌اى بس دشوار است . در كنار اين بررسيها بايد تاريخى نگاشت كه به واقعيت نزديكتر باشد و در آن تاريخ استعمال علامتهاى نوشتارى ، در تكميل رسم الخط عثمانى ، بررسى گردد ، همان علامتهايى كه بسيارى از آنها را هم اكنون نيز ، در نوشته‌هاى خود ، مورد استفاده قرار مىدهيم . و اما مصادر و منابعى كه در اين بحث ، به كار مىآيد و در بررسى اين موضوع به ما كمك مىكند ، بسيار است و به شاخه‌هاى گوناگونى از علوم قرآنى ، لغت عربى و تاريخ مربوط مىشود . البته كتابهايى كه درباره رسم الخط نوشته شده ، منبع اصلى براى توصيف هجاى كلمات در مصاحف عثمانى است كه شايد در رأس آنها ، كتابهاى امام ابو عمرو عثمان بن سعيد دانى ( متوفى 444 ق ) ، به ويژه دو كتاب او به نامهاى « المقنع » و « المحكم » باشد كه اوّلى در بررسى ظواهر هجايى و دومى در بيان تاريخ علامتهاى نوشتارى است . ضمن اينكه اهميت مصاحف خطى قديمى كه ما به دست آورده‌ايم و يا مجموعه‌هاى خطى تصويرى كه نمونه‌هايى از مخطوطات مربوط به زمانهاى گوناگون را در برگرفته ، از اين منابع كمتر نيست . همچنين در اين بحث ، از كتابهاى تفسير ، قرائت و حديث در كنار كتابهاى تفسير ، قرائت و حديث در كنار كتابهاى لغت ، نحو ، معاجم ، املاء ، تاريخ و طبقات استفاده كرده‌ايم و نيز ، از كتابها و بحثهاى جديد ، در موضوع لغت و كتابت عربى و بررسيهاى مربوط به آوا شناسى ، در قرائت قرآن استفاده نموده‌ايم و از برخى از منابع خارجى نيز ، كه درباره تاريخ و پديده كتابت به صورت عام و كتابت عربى ، به شكل خاص نوشته شده ، بهره جسته‌ايم . شايد مهمترين مشكل بحث اين باشد كه بعضى از جوانب آن به گونه‌اى است كه بررسى همه جانبه آن ، از عهده يك فرد بيرون است اما اگر چيزى تمامى آن ، قابل دسترسى نباشد نبايد به كلى رها شود . بسيارى از مصادر بحث ، مخطوط است و بررسى كامل نصوص كار آسانى نيست ، از اينها گذشته قرائت قرآنهاى خطى قديمى كه تعداد آنها زياد و در كتابخانه‌هاى دنيا پراكنده است ، آن هم به صورت دقيق ، بسيار مشكل و حتى محال مىنمايد . به خاطر همين بود كه ما به قرائت مصحفهايى كه در « دار الكتب المصريه » موجود بود اكتفا كرديم . درست است كه مثالهايى كه از اين مصحف‌ها نقل كرديم بسيار