غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )

10

رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )

از صداها ، با علامتهاى مخصوص به خود آنها نوشته نشده ، مانند : نوشتن فتحه بلند ، با علامت واو و ياء در كلماتى مانند : « الصلاة ، الزكوة ، رمى ، يسعى ، الذكرى ، » و آنچه كه شبيه اين حالات است و كتابت آنها با نطق به آنها ، مختصر تفاوتى دارد . چيزى كه در هجاى كلمات مصحف ، جلب توجه مىكند ، افزودن علامتهايى است كه بالا يا پايين حرف قرار داده شده بعضى كه از آنها براى تشخيص حروف مشابه ، بعضى براى نشان دادن حركتهاى كوتاه و بعضى ديگر براى بيان برخى از حالات گفتارى است . اين صورتهاى هجايى و اين علامتهاى نگارشى ، انديشه‌هاى علما و محققان را درگذشته و حال به كار انداخته ، تا اساس اين صورتها را كشف كنند و تاريخ آنها را به دست آورند . هنگامى كه به اين مرحله از فعاليتهاى تحقيقى خود رسيدم ، استادم دكتر عبد الصبور شاهين ، به من پيشنهاد كرد كه موضوع « رسم المصحف » را از لحاظ لغوى و تاريخى ، مورد تحقيق قرار دهم ، تا به درجه ماجستيرى ( فوق ليسانس ) برسم . اين تحقيق شامل روش نگارش كلمات ، عدد رمزها و علامتهاى تشكيل دهنده هجاى كلمات و ميزان فراگيرى اين رمزها و علامتهاى مكتوب ، در نشان دادن صداهاى منطوق را شامل مىشود و اينها همه در صلاحيت لغت شناسان است . اين تحقيق شامل شكل حرف و زيبايى خط نمىشود كه اينها در صلاحيت خطاطان و مورخان خط است . شايد بتوان گفت كه اين تحقيق ، نخستين اثر تحقيقى است كه رسم مصحف و كتابت عربى را از لحاظ لغوى مورد بحث قرار مىدهد ، زيرا تحقيقاتى كه در اين موضوع در گذشته و حال انجام گرفته ، رسم مصحف و كتابت عربى را از لحاظهاى ديگرى بررسى كرده و از طبيعت كتابت كه بر پايه‌هاى صوتى محض ، استوار است به كلى بيگانه است . شك نيست كه كتابهاى قديمى كه درباره رسم مصحف نوشته شده ، در اين صدد نبوده‌اند كه ظواهر رسم عثمانى را تفسير كنند ، بلكه آن كتابها به طور دقيق و با امانت بسيار كه انسان را دچار حيرت و اعجاب مىكند ، تنها روش رسم كلمات را در مصحف عثمانى توصيف مىكنند كه اگر اين توصيف نبود ، بسيارى از تفاصيل مربوط به تاريخ كتابت عربى از بين مىرفت و اگر در اين كتابها ، يا كتابهاى دانشمندان علوم عربى ، علتهايى براى بعضى از اين ظواهر ديده مىشود ، آنها هم نظرات جزيى است و جز چند مثال محدود را در بر نمىگيرد