سفر ارميا آمده است : « و آن كس كه در فاصلهء 626 - 580 ق . م ) مىزيست » « 1 » ، « مرا خورد ، نابودم كرد ، بخت نصر ، پادشاه بابل ، شاخسارانم را فرو خورد و مرا همچون ظرفى خالى بر جاى گذارد ، مرا همچون اژدها خورد . . . و آنچه را كه فرو بلعيده بود ، از دهانش خارج كرد » « 2 » . اين سخن بىترديد تشبيه است ، در عين حال گروهى از پژوهشگران معاصر بر اين باورند كه روايت سفر يونان فقط تشبيه محض است « 3 » . همچنين گروهى از پژوهشگران شارح عهد عتيق معتقدند كه همين سفر يونان يك سفر تاريخى است كه « يونان پيامبر ، فرزند امتاى » از قبيلهء « زيولون / يكى از فرزندان دوازده گانهء يعقوب » از « جت حانز » واقع در فاصله سه ميلى ناصره ( شهر مسيح ( ع ) ) آن را نوشته است ، اينان نيز براى نظرگاه خويش دلايلى ارائه مىدهند : نخست آنكه اين سفر نمىگويد « سخن خداوند متوجّه انسان شد » ، بلكه مىگويد : « سخن خداوند متوجّهء يونان بن امتاى شد » « 4 » . چنان كه ملاحظه مىشود ، خطاب در اين عبارت متوجّهء شخص ويژه‌اى است . دوم آنكه در سخن مسيح ( ع ) چنين آمده است : « زيرا چنان كه يونان در شكم ماهى بود . . . مردمان نينوا با اين نسل به امور دينى خود مىپردازند و بدان پايبندند چرا كه به دعوت يونان توبه كردند و « هوذاى اعظم » از يونان در اينجاست » . سوم آنكه خبر ماهى از داستان‌هايى نيست كه هدفش اين باشد كه شگفتى و حيرت بيشتر مردم را برانگيزد ، بلكه هدف آن اشاره به مرگ و رستاخيز مسيح ( ع ) است . اما دربارهء توبهء مردم نينوا بايد گفت كه اين احتمال وجود دارد كه آنان به طور موقت توبه كرده باشند و چه بسا اين سفر از اسفار پيامبران باشد ، چرا كه مضامين آن به امور آينده اشارت دارد « 5 » . به نظر من آن « قصّهء ماهى » كه در سفر يونان آمده است « 6 » و در ميان علما و شارحان تورات پيرامون آن جدل‌هاى طولانى در گرفته ، چنان نيست كه برخى از پژوهشگران معاصر پنداشته‌اند و معتقدند كه آن يك قصّهء اشارى و يا روايتى تمثيلى در يك قالب تاريخى است . « 7 » . بلكه بدون كمترين ترديدى و به يقين مسلم چنان است كه در قرآن كريم آمده است . ( يونس /

--> ( 1 ) . درباره سفر ارميا و زمان وى / محمد بيومى مهران ، ( اسرائيل ، 2 / 997 - 1012 ، 3 / 44 - 47 ) . ( 2 ) . سفر ارميا ، 51 / 34 - 44 . ( 3 ) . قاموس الكتاب المقدّس ، ذيل واژه . ( 4 ) . يونان ، 1 / 1 . ( 5 ) . قاموس الكتاب المقدّس ، 2 / 1126 - 1127 ، محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 3 / 52 - 56 . ( 6 ) . سفر يونان ، 1 / 1 - 2 / 10 . ( 7 ) . قاموس الكتاب المقدس ، 2 / 1126 ؛ حبيب سعيد ، پيشيبن ، ص 127 .