در هر صورت اين پادشاه منكر سركش ، به همان سببى سر به انكار و سركشى برداشت كه مىبايست بدان سبب ايمان مىآورد و سپاس مىگزارد و اين سبب آن بود كه : « أَنْ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ » خداوند به او حكومت ارزانى داشت و قدرت را در كف او نهاد ، و به او قدرت داد « 1 » يا چنان كه استاد محمد عبده مىگويد : آنچه او را به اين احتجاج وا داشت ، همان فرمانروايى بود كه خداوند به او ارزانى داشته بود و در نتيجهء اين حكومت موجب زياده روى او در غرورش گرديد و قدرتش باعث شد كه متكبر و خود پسند بار آيد « 2 » حال آنكه اگر چنين نبود كه پادشاهى ، آنان را كه نعمت الهى را قدر نمىشناسند و خاستگاه اين انعام را درك نمىكنند ، به سركشى و غرور بر مىانگيزد ، مىبايست سپاس مىگزاردند و به نعمت الهى اقرار مىكردند ، از اين روى به جاى شكر و سپاس ، ناسپاسى پيشه مىكنند و به همان سبب كه سزاوار است هدايت شوند ، بيراه مىشوند ، زيرا حكومت خويش را از خداوند يافته‌اند و او هرگز آنان را مجاز نمىدارد كه با توسل به زور آنان را به بردگى بكشانند و به پذيرش قوانين مقرر از نزد خويش وا دارند ، چون آنان نيز مانند مردم بندهء خدا هستند و بايد مانند آنان شريعت الهى را دريافت دارند و هرگز در برابر خداوند به طور مستقل حق حكم و تشريع ندارند ، آنان در واقع جانشين هستند و از خود اختيارى ندارند ، از اين روست كه خداوند متعال با ابراز شگفتى از كار و بار نمرود و برخورد او ، آن را [ در قرآن ] بر پيامبر خويش عرضه مىدارد « 3 » . همچنين مفسران دربارهء علّت اين مناظره دو روايت ذكر كرده‌اند ، نخست آنكه گفته‌اند ، آنان براى برگزارى جشنى از شهر بيرون رفتند و ابراهيم رفت و بت‌هاشان را درهم شكست ، وقتى بازگشتند ، به آنان گفت : آيا چيزى را مىپرستيد كه خود مىتراشيد ؟ آن پادشاه به او گفت : پس تو چه مىپرستى ؟ ابراهيم گفت : آن پروردگارم را مىپرستم كه زنده مىگرداند و مىميراند . و برخى گفته‌اند كه نمرود خوراك [ مردم ] را احتكار مىكرد و هر گاه مردم به آن نيازمند مىشدند ، از او مىخريدند و چون به نزدش مىآمدند ، برايش سجده مىكردند ، ولى ابراهيم به نزدش آمد و سجده نكرد . نمرود گفت : تو را چه شده است كه براى من سجده نمىكنى . ابراهيم گفت : من جز براى خداى خويش سجده نمىبرم . نمرود به او گفت : خداى تو كيست ؟ ابراهيم گفت : پروردگار من كسى است كه زنده مىگرداند و مىميراند . زيد بن اسلم گفته است كه نمرود

--> ( 1 ) . فى ظلال القرآن ، 1 / 297 . ( 2 ) . تفسير المنار ، 11 / 39 ؛ تفسير نسفى ، 1 / 130 ؛ صفوة التفاسير ، 1 / 165 ؛ تفسير طبرى ، 5 / 431 . ( 3 ) . فى ظلال القرآن ، 1 / 7297 .