گفتند : اگر دروغ بگوييد كيفر آن چه باشد ؟ گفتند : كيفر ، آن باشد كه پيمانه در باروبنهء هر كه يافت شود ، خود او كيفر كار خود باشد [ يعنى به بردگى گرفته شود ] كه ما اين گونه ستمگران را كيفر مىكنيم » . « 1 » و از اين‌ها آشكار مىشود كه يوسف براى نگه‌داشتن برادر ، با الهام از خداوند ، چه نقشهء نغز و نازكى كشيد ، چه به گزارش ابن كثير در آيين ابراهيم ( ع ) چنين بود كه اگر كسى دزدى مىكرد ، بردهء همان كسى مىشد كه چيزى از او دزديده بود ، همان‌گونه كه - به گفتهء سيد قطب - در آيين يعقوب ( ع ) دزد به كيفر دزدى ، به گروى يا اسيرى يا بردگى گرفته مىشد ! « 2 » روايت تورات ، در اين‌جا اين گونه است كه برادران گفتند : آن كه پيمانه در باروبنه‌اش يافت شود ، بميرد و ما نيز به بردگى آقاىمان گرفته شويم ، يوسف نيز مىپذيرد و مىگويد : « باشد ، چنان كه شما گفتيد خواهد شد ، آن كه پيمانه نزد او يافت شود ، بردهء من خواهد بود و شما بىگناه خواهيد بود » . « 3 » به هر روى چون برادران يوسف مطمئن بودند كه پيمانه را ندزديده‌اند ، پذيرفتند كه آيين خودشان دربارهء دزد پيمانه صورت پذيرد . و اين چيزى نبود جز زمينه‌اى براى روى دادن آنچه خدا دربارهء يوسف و برادرش مىخواست ، زيرا اگر يوسف مىخواست با دزد پيمانه به آيين مصريان رفتار كند ، نمىتوانست برادر را نزد خود نگه دارد ، كه آين آنان كيفر كردن و سپس رها كردن دزد بود و نه دزد را به بردگى گرفتن . اما با آيين يعقوب كه « به بردگى گرفتن دزد » بود ، مىتوانست او را نزد خود نگه دارد و اين « كيد » يعنى ترفند و تدبيرى بود كه خدا به يوسف آموخت . « 4 » و گفتنى است كه واژهء « كيد » به معنى هرگونه تدبير و ترفند و نقشه و نيرنگ پنهانى است ، خواه براى كارهاى نيك باشد و خواه براى كارهاى بد . اگر چه كاربردش در كارهاى بد

--> ( 1 ) . « فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ جَعَلَ السِّقايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ * قالُوا وَ أَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ ما ذا تَفْقِدُونَ * قالُوا نَفْقِدُ صُواعَ الْمَلِكِ وَ لِمَنْ جاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ * قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ ما جِئْنا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَ ما كُنَّا سارِقِينَ * قالُوا فَما جَزاؤُهُ إِنْ كُنْتُمْ كاذِبِينَ * قالُوا جَزاؤُهُ مَنْ وُجِدَ فِي رَحْلِهِ فَهُوَ جَزاؤُهُ كَذلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ » ( سورهء يوسف ، آيات 70 - 75 ) . ( 2 ) . مختصر تفسير ابن كثير ، 2 / 257 ؛ سيد قطب ، فى ظلال القرآن ، 4 / 2019 - 2020 ؛ نسفى ، تفسير ، 2 / 232 . ( 3 ) . سفر پيدايش ، 44 : 9 - 10 . ( 4 ) . « كَذلِكَ كِدْنا لِيُوسُفَ ، ما كانَ لِيَأْخُذَ أَخاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ - بدين سان به يوسف ترفند و تدبيرى آموختيم [ تا برادر را نزد خود نگه دارد ] ، چرا كه او به آيين پادشاه مصر ، نمىتوانست برادر را بازداشت كند » ( سوره يوسف ) آيه 76 ) [ مترجم ] .