هيكسوسيان از مصر ، مىشمارد ، يك سره با گزارش‌هاى قرآن و تورات در اين باره ناسازگار است . « 1 » چرا كه در گزارش‌هاى اين دو كتاب نشانه‌اى از اين كه اسرائيليان چون جنگاوران و يورش‌گرانى پيروز به سرزمين مصر آمده و بر آنجا چيره شده باشند ؛ چنان كه از آنها برنمىآيد كه فرمانروايان و پادشاهان مصر ، روز و روزگارى از اسرائيليان بوده‌اند - اگرچه چنان كه پيش‌تر نيز گفته‌ايم ، يوسف در روزگار هيكسوسيان به پايگاه بلندى در مصر رسيد ، [ اما نه به پادشاهى و فرمانروايى ، كه هر چه بود ، كارگزار و فرمانبر پادشاه بود ] - . نيز پيش‌تر گفته‌ايم كه اسرائيليان آن‌گاه ، كه به مصر آمدند ، توانا نبودند ، قحط زدگان و بيچارگانى گرسنه بودند كه به مصريان پناه بردند و دست نياز براى مسكن و غذا به سوى آنان دراز كردند و آنان نيز چنان كه در طول دوران تاريخ شيوه‌شان بود ، آنان را پناه دادند . 8 . در سفر پيدايش تورات « 2 » مىخوانيم كه خداوند به ابراهيم گفت : بنى اسرائيل چهار صد سال در مصر خوارى و بيچارگى خواهند كشيد - دورانى كه در سفر خروج 430 سال است - [ و اين داستان اسرائيليان با داستان هيكسوسيان كه بر مصر چيره بودند ، نمىسازد ] و در پايان نيز براى بيرون رفتن چنان دلهره و شتاب داشتند كه نتوانستند آن اندازه درنگ كنند كه آردهاى خمير كرده‌شان براى نان آماده شود ، در نتيجه بدون آماده كردن زاد و توشه بيرون رفتند . [ و به گزارش سفر خروج : « آرد سرشتهء خويش را پيش از آن كه خمير شود ، برداشتند و تغارهاى خويش را در رخت‌ها بر دوش خود بستند » ، « 3 » ] در قرآن كريم نيز مىخوانيم ، كه خداوند موسى را فرمان داد تا اسرائيليان را شبانه از مصر بيرون برد ، چرا كه فرعونيان در پى آنان‌اند و درنگ درست نيست : « بندگان مرا شبانه روانه كن ، چرا كه شما را دنبال مىكنند » . « 4 » 9 . تورات محلى از شهر « بىرامسس » را جايى مىداند كه اسرائيليان در آن جا گرد آمدند و بيرون رفتن از مصر را از همان جا آغاز كردند . « 5 » با اين كه اين شهر - چنان كه پيش‌تر گفتيم - در روزگار رامسس دوم ( 1290 - 1224 ق . م ) ساخته شده است [ يعنى حدود سيصد سال

--> ( 1 ) . بنگريد به سورهء يوسف ، آيات 41 - 100 ؛ سفر پيدايش ، بخش‌هاى 37 - 47 ؛ نيز داستان يوسف در همين كتاب . ( 2 ) . سفر پيدايش ، 15 : 13 . ( 3 ) . سفر خروج ، 12 : 31 - 40 . ( 4 ) . « أَسْرِ بِعِبادِي إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ » ( سورهء شعرا ، آيهء 52 ، نيز سورهء طه ، آيهء 77 ) . ( 5 ) . سفر خروج ، 12 : 37 .