از چيزى سخت نگران و ترسان است و با دلهره و دلواپسى ، اين سوى و آن سوى را مىنگرد و هر آن پيش آمد بدى را چشم مىدارد ، و اين ، علامت شخصيت انفعالى است كه در اين جايگاه اين گونه به نظر مىرسد . به ويژه كه قرآن با افزودن « فى المدينة » ( - در شهر ) اين حالت اضطراب و نگرانى و دلهره را پررنگ‌تر و برجسته‌تر ساخته است ، چرا كه شهر معمولا جايگاه آسايش و آسوده‌خاطرى است ، از اين روى ترسان و لرزان و با دلهره و اضطراب در شهر گشتن ، نشان انبوهى و افزونى هر چه بيشتر دلهره و ترس است كه ترس و دلهره تا انبوه و افزون نباشد ، در جايگاه امن و آسايش ، آدمى را فرانمىگيرد و اين حالت ترس و نگرانى موسى خود نشان مىدهد كه او از مردان دربار نبوده است [ و فرعون را پشتوانه نداشته است ] و گرنه از كشتن يك مرد چنين بيمناك نمىشده و ترسان و نگران در شهر نمىگشته ، زيرا كه كشتن يك تن از سوى وابستگان ، به دربارهاى ستم و سياهى چيزى بسيار ساده و ارزان و پيش پا افتاده بوده است ، و براى آنان پىآمد دشوار و نگران كننده نداشته است به علاوه اگر او هنوز در دل فرعون و كاخ او جايى داشت ، نبايد از چيزى بيمناك مىشد چه رسد كه ترسان و نگران باشد . « 1 » اما به گمان ما ، درست‌تر ، سخن ابن كثير است كه مىگويد : ترس و نگرانى موسى از اين بود كه فرعون و درباريان دريابند كه او آن مرد مصرى را براى يارى و پشتيبانى مردى از بنى اسرائيل كشته است ، در نتيجه گمان آنها دربارهء بنى اسرائيل بودن موسى قوت گيرد و ماجراى بزرگ‌ترى به دنبال آن صورت پذيرد ، از اين رو ، در صبح روز بعد در شهر مىگشت ، در حالى كه ترسان و مراقب بود . « 2 » بارى ، فرداى آن رويداد ، موسى دوباره آن مرد بنى اسرائيلى را كه ديروز از او كمك خواسته بود ، ديد كه با يكى ديگر درگير است و دوباره از موسى يارى خواست و موسى نخست او را بر اين كه چنين ستيزه‌خو و ستيزه‌جو است ، سرزنش كرد و سپس پيش رفت تا او را يارى كند و او كه پنداشته بود ، موسى مىخواهد خود او را بزند ، گفت : « مىخواهى مرا بكشى همان گونه كه ديروز يكى ديگر را كشتى ؟ « 3 » نمىخواهى در اين سرزمين جز زورگوى

--> ( 1 ) . فى ظلال القرآن ، 5 / 2682 . ( 2 ) . ابن كثير ، البداية و النهاية ، 1 / 242 . ( 3 ) . درست دانسته نيست كه گوينده اين سخن « مىخواهى مرا بكشى ، همان‌گونه كه ديروز يكى ديگر را كشتى » كيست ، آيا مرد اسرائيلى است كه چون موسى او را سرزنش كرد ، به خطا پنداشته بود كه موسى آهنگ