شخص متعجب نفس و هوايى بيرون مىزند كه مانند زهر هلاهل به متعجب منه زيان مىرساند . قاينى أمثال اين گونه آراء را رد كرده و مىگويد : چشم زخم از تأثير نفوسى است كه قوهء واهمه در أو قوى است ، و در أصل خلقت نيرومند مىباشد ، و مواد عنصرى را بىطاعت باز داشته و مانند سحر طبيعي است . نيرنجات و طلسمات : موجبات أمور غريبه از سه امر بيرون نيست : الف ) مبدأ هيئتى نفسانى باشد كه به وسيلهء آن ، نفس در عالم طبيعت اثر كند . معجزات و كرامات و سحر و كهانت از اين مقوله باشند . ب ) مبدأ نفوس ، سفليات باشد و به نيرويى كه در طبع آنهاست آن اثر به ظهور رسد ، چنان كه مغناطيس آهن را مىربايد . نيرنجات از اين مقوله باشند . پس صاحب نير نجات نفوس سفليه را آماده مىكند و به خصوصياتى مىرساند كه نفس در جسمانيات اثر مىكند . ج ) مبدأ اجسام ، سماويه باشد . أرسطو ثابت كرده است كه اجسام سماويه ذاتا به سافلات عنايت ندارند ، و تا مادهء عنصرى براى قبول صور مستعد نباشد هيچ‌گونه صورتي از سماوات بر آن فايض نمىشود . خلاصه آنكه تا مادهء عنصر آماده نباشد صورتي از بالا بر آن نمىرسد و صاحب طلسمات مىخواهد ميان قواى سماويه و امزجهء ارضيه تناسب فراهم آورد تا از تركيب اشكال و صور ، آثار غريبه بروز كند . قاينى در ذيل اين مطلب عين گفتار ابن سينا را در مورد نيرنجات از كتاب فيض الهى أو نقل مىكند . ( به باب يازدهم اسرار الآيات رجوع شود ) . علم نجوم و علم احكام نجوم قاينى از آغاز اين مطلب از نامهء دانشمند بزرگ محمد محسن أصفهاني « 1 » استفاده كرده و عين عبارت أو را نقل مىنمايد كه مضمون آن چنين است : أرسطو در كتاب ما بعد الطبيعة مىگويد : واسطهء ميان عالم ثابتات و عالم متغيرات

--> ( 1 ) گويا همان معز الدين محمد أصفهاني استاد سابق الذكر قاينى است .