صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
مقدمه 64
رسالة في الحدوث ( حدوث العالم )
مصنّف از رساله باشد : اوّلا ، در ميان مقدّمهء اين نسخه ، ملّا صدرا عباراتى را - در حدود يك صفحه - در مدح وستايش امام قلى خان مىآورد « 1 » ، ومىگويد كه اين رساله را براي وى ترتيب داده است « 2 » . ثانيا - همانند آنچه دربارهء نسخهء دا 2 گفتيم - ، در برخى از موارد ، تفاوت واژهها يا عبارات نسخهء آس با همهء نسخههاى ديگر « 3 » بگونهاى است كه نمىتوان آن را به تحريف يا تصحيف كاتب در نگارش نسبت داد . ديگر از خصوصيّات نسخهء آس اين است كه كلمات وعبارات بسيارى از قلم نويسندهء آن افتاده است ؛ واشتباهات نگارشى آن نيز اندك نيست . نسخهء مر 1 شباهت بسيارى با نسخهء دا 1 دارد ، بويژه آنكه در چند مورد عباراتى مشتركا در هر دو نسخه محذوف است « 4 » . با وجود اين ، نمىتوان يكى از آن دو را رونوشت ديگرى دانست ؛ چه در برخى موارد ، عبارتى در نسخهء مر 1 وجود دارد كه در نسخهء دا 1 نيست ، وبالعكس ، عبارتى در نسخهء دا 1 ديده مىشود كه در نسخهء مر 1 بچشم نمىخورد « 5 » . اما با توجّه به مشابهت فراوان اين دو نسخه ، رونويسى آن دو از يك
--> ( 1 ) امام قلى خان فرزند اللّه وردى خان است . اللّه وردى خان سپهسالار سپاه إيران وحاكم ايالتهاى فارس وكهگيلويه در عصر شاه عبّاس اوّل بود ، كه بمدد پسرش امام قلى در سال 1010 ( ه . ق ) بحرين را از پرتغاليها باز پس گرفت ؛ وشاه عبّاس اوّل بپاس اين پيروزى لقب « خانى » را به امام قلى عطا كرد . مدرسهء خان شيراز نيز كه با هزينهء اللّه وردى خان براي تدريس ملّا صدرا ايجاد شد ، بهمّت پسرش امام قلى خان در سال 1024 ( ه . ق ) بپايان رسيد . ( براي آگاهى بيشتر از شخصيّت امام قلى خان نگاه كنيد به : « گفتگو با آقاى شرافت مولا [ از نوادگان بازماندهء امام قلى خان ] » ، ميراث جاويدان [ فصلنامه ] ، ش 14 ، تابستان 1375 ، ص 25 تا 39 ) . ( 2 ) رك : همين رساله ، ص 6 ، پ 5 ؛ نيز : مقدّمهء مصحّح ، ص هشتاد وپنج ، تصوير ش 9 . ( 3 ) البتّه يادآور مىشويم كه اين تفاوتها در بخشهايى از رساله ديده مىشود كه نسخهء مر 2 فاقد آنها است . توجّه به اين نكته ، كمك بيشترى به فهم شباهت نسخهء مر 2 با آس - كه در چند سطر بعد بدان اشاره مىكنيم - خواهد كرد . ( 4 ) رك : همين رساله ، ص 9 ، پ 2 ؛ ص 27 ، پ 9 ؛ ص 206 ، پ 19 ؛ ص 227 ، پ 20 . ( 5 ) براي نمونه رك : همين رساله ، ص 200 ، پ 14 و 18 .