صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
مقدمه 63
رسالة في الحدوث ( حدوث العالم )
پس از نسخهء مج ، دو نسخهء دا 1 ودا 2 به يك دليل مشترك بيشتر مورد توجّه مصحّح قرار گرفتند ؛ وآن اينكه آغاز نسخهء دا 1 وپايان نسخهء دا 2 اين گمان را تقويت مىكند كه آن دو نسخه از روى خطّ مؤلّف رساله نوشته شده باشند « 1 » : نسخهء دا 1 با اهدانامهاى كه ملّا صدرا براي ملّا شمساى گيلانى نگاشته است شروع مىشود كه در انتهاى آن آمده است : « وكتب هذه السّطور بيده الجانية الفانية محمّد بن إبراهيم الشّيرازيّ . . . » « 2 » ؛ ودر پايان نسخهء دا 2 نيز عباراتى برگرفته از خطّ مؤلّف بچشم مىخورد « 3 » ، وكاتب با اين جمله نگارش رساله را تمام مىكند : « تمّ نقلا عن خطّه الشّريف » . ناگفته نماند كه در نسخهء دا 2 ، واژهها يا عبارات منحصر بفردى يافت مىشود كه هيچ شباهتى كه با نسخههاى ديگر ندارد تا بتوان آنها را ناشى از تحريف وتصحيف كاتب انگاشت . از اين رو ، چنين مىنمايد كه اين نسخه برگرفته از تحرير دومى از مؤلّف باشد « 4 » . امّا ويژگى مهمّ نسخهء آس اين است كه بنظر مىرسد رو نوشتى از تحرير سوم « 5 »
--> ( 1 ) البتّه با توجّه به آنچه دربارهء مشابهت نسخهء دا 1 با نسخهء مر 1 - اندكى بعد - خواهيم گفت ، احتمال قوى مىرود كه نسخهء دا 1 حدّاقل با يك واسطه از روى خطّ مؤلّف نوشته شده باشد . ( 2 ) وجود اين عبارات سبب شده است تا برخى بپندارند كه اين نسخه به خطّ خود مؤلّف است ؛ امّا چنانكه - اندكى بعد - خواهيم ديد ، اين پندار درست نيست . ( 3 ) اين عبارات - با اندكى تفاوت - در نسخهء مج نيز آمده است ، ولى در نسخههاى ديگر وجود ندارد . ( 4 ) بنظر مىآيد چاپ سنگى رسالهء حدوث بر أساس نسخهء دا 2 انجام گرفته باشد ؛ زيرا تا آنجا كه جستجو كرديم تمام ضبطهاى منحصر بفرد اين نسخه در چاپ سنگى ديده مىشود ، وتنها در مواردى اندك ، اصلاحاتى با توجّه به نسخه يا نسخههاى ديگر صورت پذيرفته است . ( رك : صدر الدّين محمّد الشّيرازيّ ، الرّسائل ، چاپ سنگى ، قم ، مكتبة المصطفويّ ، بىتا ، ص 2 تا 109 ) . ( 5 ) مقصود ما از تعبيرهاى « تحرير دوم » و « تحرير سوم » ، تحريرهاى جداگانه است ؛ به ترتيب تاريخي آنها نظر نداريم .