معنايى بس فراتر از فهم عاميان نظر داشتند ؛ چنانكه در حديث مشهوري آمده است : « لا تسبّوا الدّهر ، فإنّ الدّهر هو اللّه » . صدر المتألّهين در بخش پايانى اين فصل ، به تحقيق دربارهء نحوهء وجود نفس وبقاى آن مىپردازد ؛ وبيان مىكند كه چگونه نفس با اشتياق وافرى كه براي رسيدن به مرتبهء عقل وحيات جاودان دارد ، از دام طبيعت بدن كه آلوده به زوال ونابودى است مىگريزد . فصل دوازدهم اين فصل - كه آخرين فصل رسالهء حاضر است - دربارهء نحوهء وجود عقول فعّال گفتگو مىكند : اينكه اين عقول وجود مستقلّى از وجود خداوند نداشته ، در ذات الهى ناپيدايند ؛ وبنابراين ، براي آنها سرمديّتى جداى از سرمديّت ذات حقّ قابل تصوّر نيست ، تا در نتيجهء آن تعدّد قدما لازم بيايد . اين مطلب در مواضعى از فصلهاى گذشته نيز بمناسبت بيان شده است « 1 » ، كه در جاى خود بدانها اشاره كرديم . « 2 » در اين فصل ، پس از بيان مقدّمه‌اى دربارهء غايات ، واينكه هر موجودى از موجودات جهان در شوق وصول به مراتب بالاتر وجود ، تكاپويى ذاتي وغريزي دارد تا به غايت نهايى هستى كه خير محض است برسد ، مىگويد : هر صورت حسّى ومادّى - فلكى يا عنصرى - را صورتي عقلي ومفارق در علم الهى است كه

--> ( 1 ) رك : همين رساله ، ص 81 ، 107 ، 112 . ( 2 ) رك : همين رساله ، مقدّمهء مصحّح ( ص سى وسه ، پ 1 ؛ ص سى ونه - چهل ؛ ص چهل وچهار ) .