با مسألهء آفرينش مورد توجّه بوده است . « 1 » تحقيق مبسوط دربارهء زبان اسطوره‌ها وأديان الهى مجال ديگرى مىطلبد . به تنها نكته‌اى كه در اين مقام مىتوان اشاره كرد اين است كه بنظر مىرسد اهمّيّت مسألهء « حدوث يا پيدايش « 2 » عالم » از منظر الهيّاتى وديني بدان جهت است كه اين مسأله در نظر نخست با مسألهء « خلق وآفرينش « 3 » جهان » ووابستگى موجودات مادّى به موجودى متعالي ، يعنى خداوند ، مرتبط مىنمايد . « 4 » از سوى ديگر ، نظري بر تاريخ مكتوب فلسفه نشان مىدهد « 5 » كه نخستين وعميقترين نگاه فلسفي بشر به تغيّرها وتبدّلهاى موجود در جهان مادّى دوخته شده بود ؛ كه در كنار آن ، حضور امر ثابتي كه پذيراى آن تغيّرات ودر عين حال حافظ وحدت وهويّت موجودات است نمايان مىنمود . چنين است كه مىبينيم مسألهء « ثبات وتغيّر » يا « وحدت وكثرت » ، بصورت يك مسألهء اساسى در نظر پيشگامان فلسفهء يوناني - يعنى متفكّران ايونى - جلوه مىكند ؛ وتعيين اينكه آن امر ثابت ومادّهء اصلى چيست ، كانون تأمّلات فلسفي آنان قرار مىگيرد . در واقع ، مسألهء « ثبات وتغيّر عالم » ، بخودى خود ، براي فلاسفهء يونان باستان يك

--> ( 1 ) رك : فرهنگ مهر ، ديدى نو از ديني كهن ( فلسفهء زرتشت ) ، تهران ، انتشارات جامى ، 1375 ش ، ص 40 - 59 . نيز : مسعود جلالي مقدّم ، آئين زروانى ، مكتب فلسفي - عرفانى زرتشتى بر مبناى اصالت زمان ، تهران ، بىنا ، 1372 ش ، ص 2 ، 143 - 145 ، 162 - 163 ، 170 - 172 و 186 - 189 . ( 2 ) Cosmogony . ( 3 ) Creation . ( 4 ) در بخش دوم اين مقدّمه به هنگام تحليل مطالب رسالهء حدوث ، دربارهء تمايز بين دو مفهوم « خلق » و « حدوث » سخن گفته‌ايم . ( رك : ص بيست ونه وپنجاه ويك ) ( 5 ) رك : فردريك كاپلستن ، تاريخ فلسفه ، ترجمهء سيّد جلال الدّين مجتبوى ، تهران ، مركز انتشارات علمي وفرهنگى ، 1362 ش ، ج 1 ، ص 30 - 114 .