صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

مقدمه 60

كسر أصنام الجاهلية

است كه داخل بهشت مىشود واز لذّات فرج وبطن برخوردار مىشود . آنها هرگز با هم برابر نيستند . نظر عارفان به كساني كه مقيم در حضيض شهواتند ، همچون نظر عاقلان به كودكان است كه خود را سرگرم بازيهاى كودكانه مىكنند . واز اينجاست كه آنها از أكثر مردم وحشت دارند وعزلت وخلوت مىگزينند . فصل پنجم در تفاضل أحوال وبرترى آنهاست بر يكديگر . مقصود از أحوال ، اخلاق نفس وملكات فاضلهء آن است ، كه در تصفيهء روح انساني كه « قلب حقيقي » ناميده مىشود اثر مىگذارند وآن را از شوائب دنيا وشواغل خلق پاك مىگردانند . وچون قلب پاك مىشود وصفا مىيابد ، حقيقت براي آن آشكار مىگردد ، كه : « ديو چو بيرون رود فرشته درآيد » . توضيح مىدهد كه أحوال وملكات جميله از اعمال حسنه حاصل مىشود ، همانطور كه صفات رديّه وپست از اعمال سيّئه وبد . وفضائل اعمال وبرترى آنها بر يكديگر متناسب با تأثير آنهاست در اصلاح نفس وتصفيه وتنوير قلب وآماده‌سازى آن براي افاضهء علوم مكاشفه ومعارف حقّه ؛ وهر حالتي كه نزديك به صفاى قلب ونزديك كنندهء آن به صفا باشد ، بسبب نزديكى آن به مقصد اصلى ومطلب حقيقي أفضل از مادون خود است . فصل ششم در تفاضل وبرترى اعمال است . ملاك تفاضل در اعمال وافعال بدني ونفسي ، اندازهء تأثير آنها در استوار كردن صفات قلب ، جلب أحوال واكتساب اخلاق است . هر عملي كه براي قلب حالتي پيش مىآورد كه موجب ظلمت آن ومانع مكاشفه مىشود وآن را بسوى زر وزيور ونقش ونگارهاى دنيا وشهوات آن مىكشاند « گناه » نام مىگيرد ؛ وامّا اگر باعث صفاى قلب وآمادگى آن براي مكاشفات حقّه شود « طاعت » خوانده مىشود . همانطور كه تأثير معاصي به حسب كبيره وصغيره بودن ، در ظلمت وقساوت قلب متفاوت است ، اندازهء تأثير طاعات نيز در تنوير وتصفيهء