فخر الدين الرازي

مقدمه 3

شرح الاشارات والتنبيهات

يك بار در آغاز بخش حكمت وصيّت مىكند كه مطالب اين كتاب در اختيار كساني كه واجد شرائط نيستند قرار نگيرد . أو مىگويد : مطالب اين كتاب إشاراتى به أصول ، وتنبيهاتى بر جمله‌هائى است كه هر كس فهم آنها برايش ميسّر شود بينا گردد ، وكسى كه درك اين مطالب بر أو دشوار آيد سخن صريح‌تر هم أو را بهره‌مند نسازد . براي توفيق بايد بر خدا توكل كرد . ومن دوباره وصيّتم را تكرار وبر خواهشم اصرار مىنمايم كه بخل ورزيد از اين كه مطالب اين كتاب در اختيار كساني قرار گيرد كه واجد شرايط مندرج در آخر اين كتاب نيستند . » « 1 » وبار ديگر در پايان كتاب در ذيل عنوان « خاتمة ووصيّة » براي خواننده اين كتاب شرايطى را تعيين مىكند ، ومعاهده وپيمان مىخواهد كه اين مطالب در اختيار نااهلان قرار نگيرد ، ودر صورت تخلّف خداى عزّ وجلّ را حكم ووكيل قرار مىدهد . أو در پايان نمط دهم مىگويد : « اى برادر ، من در اين إشارات حقيقت ناب را براي تو از ميان مطالب بيرون آورده ، وبهترين لقمه دانشها را در قالب عباراتى لطيف در دهانت نهادم . پس آن را از افراد پست ، ونادان ، كم هوش ، كم جرأت ، وناورزيده كه ميل آنها با قيل وقال عوام است ، يا از متفلسفان بىدين وبىعقيده ، حفظ كن . پس اگر كسى را كه به پاكى طينت ودرستى روشش اطمينان دارى ، واين كه زود گرفتار وسواس نمىگردد ، وبا چشم رضا وخشنودى وراستى به حقّ مىنگرد ، يا فتى پس هر چه را از تو سؤال كرد به تدريج ، وجزء به جزء ، واندك اندك به أو بياموز تا آنچه قبلا فرا گرفته باعث كنجكاوى أو براي آنچه فرا خواهد گرفت بشود . وأو را به خدا سوگند ده وبا أو محكم پيمان ببند كه أو نيز در آنچه از تو مىآموزد پيرو تو باشد وبه تو تأسّى كند . پس اگر اين علم را شايع يا ضايع سازى ميان من وتو خدا حكم كند وخدا براي واگذارى كارها به أو كافى است » « 2 » . مناسب است درباره مشرب فلسفي ومباحث عرفانى كتاب « إشارات » به اختصار گفتگو كنيم : مشرب فلسفي ابن سينا در « إشارات » اگر چه نظام فلسفي كه وى در كتاب « إشارات » وساير آثارش عرضه كرده است بيش از همه صبغه مشّائى وارسطوئى دارد ، وأو بيش از ديگران در تبويب ، تنظيم ، تبيين وتكميل اين فلسفه سهم دارد ، ولى

--> ( 1 ) - همين كتاب ؛ ص 1 . ( 2 ) - همين كتاب ؛ ص 665 .