يك - بديهي چيست ؟ ( تعريف ) . دو - بديهي كدام است ؟ ( ملاك تمايز ) . منطق‌دانان در پاسخ به پرسش نخست ، اختلاف قابل توجهى ندارند . از نظر آنها ، تصور ويا تصديقي كه حصول آن بىنياز از اكتساب باشد ، بديهي است . به همين دليل ، عده‌اى آن را غير كسبى ناميده‌اند . تعريف ، على رغم روشن كردن ذهن ، در مقام تعيين مصداق ، كارآيى ندارد ؛ بلكه در اين مقام محتاج ملاك تمايز هستيم ، تا بديهي را از نظري تشخيص دهيم . سخنان منطق‌دانان در اين مقام ، خالى از ابهام واختلاف نيست . اين پرسش ، بر خلاف سؤال نخست در خصوص هر يك از تصور وتصديق ، پاسخ جداگانه‌اى دارد . ملاك بداهت تصور : فخر رازي در بيان ناظر به مصداق دو سخن عمده دارد : يك - وى در الملخص بر آن است كه امر بسيط بديهي است ولذا يا هرگز تصورى از آن حاصل نمىشود ويا تصور آن بىنياز از اكتساب است . ( ص 109 ) مراد از امر بسيط أعم از مفاهيم ما هوى ومفاهيم انتزاعي واعتباري است . عده‌اى اين تحليل را به منزلهء ملاك بداهت در تصورات دانسته‌اند . در اين صورت هر بسيطى بديهي است ( اطراد ) وهر بديهي بسيط است ( انعكاس ) : « از اينجا ملاك بديهي بودن هم روشن مىشود : هر تصورى كه بسيط باشد واز مجموع چند تصور ديگر تركيب نشده باشد ، يك تصور بديهي است . [ اطراد ] تصور بديهي ، آن عنصر ذهني بسيط است كه قابل تجزيه به اجزا نيست . [ انعكاس ] » ( مطهرى ، ج 9 ، ص 34 ) . از نظر أستاذ مطهرى ، اين سخن با مباني فلاسفه مسلمان سازگار است ، اگر چه آنها اين را روشن نكرده‌اند ( همان ) . بر أساس اين نظريه ، بداهت مفهوم نفسي است ونسبى نمىباشد . دو - فخر رازي در الملخص ( ص 31 ) ونيز المباحث المشرقية ( ج 1 ، ص 13 )