فخر الدين الرازي

مقدمه 27

منطق الملخص

در طبقات المفسرين ( 39 ) ، حاجى خليفه ( د . 1067 ) در كشف الظنون ( 13 ، 14 ) ، ابن عماد ( د . 1089 ) در شذرات الذهب ( 5 ، 21 - 22 ) ، عمر رضا كحاله در معجم المؤلفين وزركان در فخر الدين رازي وآراء كلامي وى ( 40 - 164 ) ، آثار فخر رازي را گزارش كرده‌اند . سامى النشار در مقدمه بر اعتقادات فرق المسلمين والمشركين ( ط 1356 ه ق ) 97 اثر از فخر رازي را گزارش مىكند ( ص 26 - 34 ) . اين رقم در گزارش سعيد نفيسى ( ص 21 - 24 ، 47 ، 48 ) به 137 رساله بالغ مىگردد ( فانى ، ص 278 ) . مستشرقان نيز گزارشهاى متعددى از آثار أو را ارائه كرده‌اند . فانى آثار چاپ شدهء فخر رازي را تا سال 1365 گزارش كرده است . ( ص 278 ، 282 ) توجه به تنوع موضوعي آثار فخر رازي جايگاه أو را در كلام ، فلسفه ، منطق ، تفسير ، أصول ، فقه ، علوم طبيعي ، تاريخ فرق ، طب ، علم حديث و . . . نشان مىدهد . گرايشهاى كلامي در آثار فلسفي وگرايش منطقي در آثار كلامي ، سبب شده است تا در تأملات فلسفي ، روى آورد نقادانه اخذ كند ودر پژوهشهاى كلامي سرآغاز مشرب فلسفي در كلام اشعرى گردد . به هر روى ، فخر رازي كلام وهم فلسفه را ، پر حجم‌تر از آنچه پيش از وى بود ، كرده است ( معصومى همداني ، ص 96 ) . آثار منطقي فخر رازي على رغم كثرت گزارشها ، هنوز به گزارش كامل ، انتقادى وروشنگر بويژه در خصوص آثار منطقي فخر رازي نيازمنديم . نيكلا رشر نخستين گزارش را از آثار منطقي فخر رازي در تطور منطق عرب ( 186 - 184 ) ارائه كرده است .