السيد محمد باقر الداماد ( الميرداماد )
125
تقويم الايمان وشرحه كشف الحقائق للعلوي ( تعليقات النوري )
مباحث كتاب ، برجستگيها وجايگاه آن در ميان آثار مصنّف تقويم الإيمان از يك « رصد » مشتمل بر پنج « فصل » ، وهر فصل متضمّن بخشهايى چون : تقويم ، تصحيح ، توصية ، تحكمة ، محاققة وتقويم ، ظنّ وتقويم ، وهم وتقويم ، تشكّك وتثبيت مىباشد . از تعبير « الرصد الأوّل » چنين برداشت مىشود كه أو بنا داشته تا رصدهاى ديگرى را نيز بدان بيافزايد ، امّا به دليل نامعلومى از اين مهمّ منصرف شده است . در هر صورت عناوين وموضوعات پنج فصل كتاب از اين قرار است : 1 . فصل آغازين كتاب به منزلهء مدخل به شمار مىآيد ودر آن به برخى از مبادى ومباحث مربوط به أمور عامّه همچون : تعريف فلسفه ، موضوع فلسفه ، مسائل فلسفه ، انقسام موجود به واجب وممكن ، تقسيم ممكن به جوهر وعرض ، ملاك نياز ممكن به علّت ، وتساوق وجود وتشخّص پرداخته است . 2 . فصل دوم : بيشتر به براهين اثبات واجب وابطال تسلسل ودور اختصاص دارد ؛ براهينى چون : برهان ضرورت ، برهان اولويت ، برهان جزء وكلّ ، برهان قوّه وفعل ، برهان شخصيت ، برهان وسط وطرف ، برهان تضايف ، برهان حيثيات ، برهان أسد واخصر وبرهان ترتّب . 3 . فصل سوم : در اين فصل مصنّف بيشتر به تبيين واثبات صفات سلبى واجب پرداخته است . صفاتى چون : واجب بالذات ماهيت ندارد ( ماهيت واجب عين انّيت اوست ) ؛ واجب بالذات مركّب نيست ؛ واجب بالذات جنس ندارد ؛ واجب بالذات نوع نيست ؛ واجب بالذات حدّ ندارد ؛ واجب بالذات كثير نيست ؛ واجب بالذات جسم ، جسماني وعرض نيست ؛ واجب بالذات به حسّ درك نمىشود ؛ واجب بالذات جهت ، مكان ووضع ندارد ؛ واجب بالذات نه جنس براي جوهر است ونه در مقولهء جوهر مىگنجد ؛ ووحدت واجب بالذات عددي نيست . 4 . فصل چهارم : در اين فصل نيز در دنبالهء فصل پيشين به تحليل وبررسى برخى از صفات سلبى واجب بالذات چون : واجب بالذات مقابل ندارد ، واجب بالذات شريك